تحلیلی روان‌شناختی بر مفهوم اَشَه در ادبیات فارسی

محمدهادی مرادی

دوره 17، شماره 57 ، آذر 1392، ، صفحه 33-53

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6612

چکیده
  اشه، بخش مهمی از نوشته‌های اخلاقی و اجتماعی گذشتگان را در بر می‌گیرد و بررسی، تبیین پدیدآیی و تداوم آن، بدون رجوع به یافته‌های روان‌شناسی امکان‌پذیر نیست. هدف کنونی، بررسی زیربنای روان‌شناختی این مفهوم، با رجوع به یافته‌های علمی است. برای این منظور، نخست، اشه در متون ادبی فارسی مورد بررسی قرار گرفت و سپس، رجوع به یافته‌های روان‌شناسی، ...  بیشتر

تحلیل عناصر روایی در وصف‌های ادبی منظومۀ‌ یوسف و زلیخای جامی

هاجر فتحی نجف آبادی؛ اسحاق طغیانی؛ زهره نجفی

دوره 24، شماره 84 ، تیر 1399، ، صفحه 33-58

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.31248.2247

چکیده
  شعرا در منظومه‌های روایی برای خلق روایت جذاب و پر‌کشش از دو سازۀ مهم روایت‌گری و وصف استفاده می‌کنند. «وصف» ابزاری است که خالق اثر برای برجسته‌سازی درکلام به‌کار می‌برد، اما جنبه بدون زمان متن روایی است. «روایت» بازنمایی یک رخداد یا سلسله‌ای از رخدادها است. این دو وجه مهم از نظر زمان سخن و داستان در تقابل و مغایرت با ...  بیشتر

جامعه‌شناسی ادبیات؛ کاربست الگوی تخیل جامعه‌شناختی در تحلیل اشعار فروغ فرخزاد

احمد تمیم داری؛ مریم نوتاش؛ ملیحه کاظمی نسب

دوره 22، شماره 77 ، مهر 1397، ، صفحه 33-66

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.9186

چکیده
  پژوهشگران اجتماعی می‌توانند با توجه به بینش جامعه‌شناختی به ‌عنوان ابزاری تحلیلی، عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی، جامعه و مسائل آن را بررسی نمایند. از این جمله می‌توان به حوزه‌های هنری و ادبی اشاره کرد که به نوعی بازتاب‌دهندة محیطی هستند که در آن خلق می‌شوند. در این مقاله، اشعار فروغ فرخزاد را که به شکل چشمگیری با رویدادهای اجتماعی ...  بیشتر

بررسی انواع شکواییه در مثنوی‌های عطّار

منوچهر اکبری؛ مهسا اسفندیاری

دوره 25، شماره 89 ، مهر 1400، ، صفحه 33-58

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.36955.2465

چکیده
  بث­الشکوی یا شکواییه، یکی از مضامین و انواع ادبی فرعی است که به معنی درددل و گلایه کردن از رویدادهای رنج­آور و دردناک زندگی و بازگو­کنندۀ درد و یأس و تیره­روزی گویندۀ آن است. شکواییه­ها از نظر موضوع و محتوا متنوعند؛ عوامل بسیاری از جمله حساسیت­ها و شرایط روحی خود شاعر و هچنین عوامل اجتماعی و سیاسی حاکم بر محیط زندگی او بر ...  بیشتر

تحلیل داستان «آرش کمان‌گیر» سیاوش کسرایی با تکیه بر تخیل «ترس از زمان» از منظر ژیلبر دوران

مجید فرحانی زاده؛ علی تسنیمی

دوره 26، شماره 91 ، فروردین 1401، ، صفحه 33-60

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.41997.2679

چکیده
  پژوهش حاضر به بررسی درون‌مایۀ زمان در تصاویر موجود در منظومۀ حماسی آرش کمان‌گیر اثر سیاوش کسرایی، می‌پردازد. این پژوهش، بر بنیان نظریۀ ژیلبر دوران استوار است. دوران با طبقه‌بندی تصاویر، آن‌ها را به منظومه‌های روزانه و شبانه بخش می‌کند. بخشی از این تصاویر و نمادها ترس از گذر زمان و مرگ را نشان می‌دهند و بخشی دیگر تلاش برای غلبه ...  بیشتر

قرائت قافیه ای از شاهنامة‌ فردوسی

اورنگ ایزدی

دوره 11، شماره 34 ، اسفند 1386، ، صفحه 34-46

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2008.6440

چکیده
  این مقاله بحثی است در زبان‌شناسی تاریخی دربارة شیوة قرائت ماده مضارع مر - به معنی مردن - در شاهنامه. نخست پنج مورد فراوانی این پدیدة زبانی در شاهنامه فراهم آمده است و سپس با توجه به شواهد دیگر در متون مشابه آن و گویش‌های زندة موجود، سه قرائت مُر، مِر و مَر به یاری قواعد قافیه به محک آزمون زده شده است و در نهایت سیر تحقیق، قرائت مَر را ...  بیشتر

بدل بلاغی؛ شگردی برای تلفیق تشبیه و استعاره در غزلیات حافظ

بهنوش رحیمی هرسینی؛ علی حیدری

دوره 25، شماره 88 ، تیر 1400، ، صفحه 34-58

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.35190.2395

چکیده
  در کلام حافظ، حقیقت و مجاز، زشتی، زیبایی و... به هم آمیخته است. یکی از روش‌هایی که به حافظ امکان ترکیب حوزه‌های معنایی مختلف و متضاد را داده، جانشین کردن مفاهیم در دو مصراع از بیت با استفاده از بدل بلاغی است. یکی از انواع بدل بلاغی، جانشینی دو واژه یا دو مفهوم با رابطۀ تشبیه است. بدل یکی از طرفین تشبیه (مشبه یا مشبهٌ­به) است که جانشین ...  بیشتر

رمزگشایی از نمادهای هفت اقلیم هفت‎ پیکر

بهناز علیمیرزایی؛ میر جلال الدین کزازی؛ علی سرور یعقوبی

دوره 25، شماره 87 ، فروردین 1400، ، صفحه 34-61

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.37187.2499

چکیده
  نظامی، یکی از شاعران توانمند در زمینۀ نمادپردازی است. «هفت‎پیکر» وی از جمله داستان‌های نمادین و نوآیینی است که در هر گنبد آن می‌توان به رمزی نو و شگرف دست یافت. از این رو، جستار پیش‌رو با هدف دستیابی به پیوند میان اقلیم‌ها، داستان‌ها و اختران این منظومه به رمزگشایی گنبدهای هفت‌گانۀ آن می‌پردازد. برای رسیدن به این منظور، ...  بیشتر

بازشناسی مفهوم قرب در آثار عطار نیشابوری

علی اصغر میر باقری

دوره 16، شماره 53 ، آذر 1391، ، صفحه 35-56

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6584

چکیده
  از مباحث مهم و مشروح تصوف، مقامات و احوال است که صوفی و عارف در طریق وصول به حق و کمال حقیقی باید مقامات را طی کند و حالات را که در درون او وارد می‌شود، دریابد. یکی از مهمترین احوال عرفانی، قرب است. قرب، استغراق وجود سالک و نزدیکی او به خداوند و جمع خود با غیبت از صفات خود و تقرب الی الله است تا جایی که از خود غایب باشد و به فنا برسد، حتی ...  بیشتر

اسطورة شاهان پیشدادی در متون تاریخی فارسی

فاطمه مدرّسی؛ وزیر مظفری

دوره 20، شماره 69 ، آذر 1395، ، صفحه 35-65

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2016.6841

چکیده
  «اسطوره‌زدایی» به معنی تاریخی کردن و حقیقی جلوه دادن عناصر، پدیده‌ها و شخصیّت‌های اسطوره‌ای است. عنوان اسطوره‌زدایی برای نخستین بار دربارة تأویل متون دینی، به‌ویژه پیام مسیح مطرح شد. اسطوره‌زدایی را گاهی می‌توان در معنی دریافت باطن و مکنون نمادها دید و برخی اوقات اسطوره‌زدایی به معنی حذف داستان‌ها و حکایات اسطوره‌ای ...  بیشتر

گفتمان‌شناسی انتقادی چوبک در رمان «تنگسیر»

صفوراسادات رشیدی؛ علی اکبر باقری خلیلی؛ غلامرضا پیروز

دوره 21، شماره 72 ، تیر 1396، ، صفحه 35-62

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.7624

چکیده
  تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی میان‌رشته‌ای و روشی تحلیلی است که به دنبال شناخت گفتمان‌های مختلف، کشف حقایق نهان در ژرف‌ساخت آن‌ها و تبیین نوع رابطة گفتمان‌ها، گویندگان و نویسندگان باقدرت است. از سویی، ادبیّات، به‌ویژه داستان و رمان، به سبب سرشت مردمی و مرتبط با موضوعات اجتماعی، یکی از عرصه‌های بروز و ظهور گفتمان است. ادبیات ...  بیشتر

تحول مفهوم وطن در ادب معاصر تاجیک: از معارف‏ پروری تا استقلال و خودآگاهی ملی

ابراهیم خدایار

دوره 23، شماره 82 ، دی 1398، ، صفحه 35-60

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.36088.2434

چکیده
  همزمان با تحولات سیاسی رخ داده در جغرافیای سیاسی منطقۀ ماوراءالنهر و تبدیل آن به آسیای مرکزی و سپس تشکیل جمهوری‏های پنج‏گانۀ شورایی، مفهوم وطن نیز در ادب معاصر تاجیک تحولات مهمی را از سر گذرانده است. مسألۀ اصلی این پژوهش، بررسی تحول مفهوم وطن در ادب معاصر تاجیک از دورۀ معارف‏پروری (1905-1870 م) تا استقلال و خودآگاهی ملی (1991م) در بستر ...  بیشتر

مقایسه تطبیقی دو کتاب انیس‌‌‌‌‌الطالبین و مقامات خواجه بهاءالدین نقشبند

هاجر جمالی؛ مریم حسینی

دوره 26، شماره 93 ، مهر 1401، ، صفحه 35-64

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.44214.2741

چکیده
  دو کتاب انیس‌الطالبین و مقامات خواجه نقشبند، ازجملۀ قدیم‌ترین و مهم‌ترین منابع دربارۀ بهاءالدین نقشبند (718 -791) و اصول طریقت اوست. اطلاعات بیشتر منابع دربارۀ بهاءالدین نقشبند اغلب از کتاب انیس‌الطالبین گرفته‌شده و بسیاری از مضامین موجود در مقامات وی با کتاب انیس‌الطالبین مشترک است. در این مقاله سعی شد، بهاءالدین و طریقت او از منظر ...  بیشتر

بررسی متون ادبی
استعاره ‏های مفهومی خشم در دیوان خاقانی

عصمت دریکوند؛ ذوالفقار علامی؛ محبوبه مباشری

دوره 26، شماره 94 ، دی 1401، ، صفحه 35-64

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.47853.2855

چکیده
  استعاره از مهم‏ترین ابزارهای انتقال زبان از کاربرد حقیقی به کاربرد مجازی و ادبی آن است. از طرفی امروزه استعاره در غرب دیگر خاص شعر و ادبیات و ابزاری برای آراستن کلام نیست؛ بلکه استعاره‏ها به حوزۀ اندیشه و شناخت واردشده و از چشم‏اندازهای مختلف در بسیاری از علوم به کار گرفته شده است. در حوزۀ شعر نیز کاربرد استعاره در عواطف بشری همواره ...  بیشتر

بررس رابطه موجود میان زمان از پیش تعیین شده برای انجام فعالیت زبان اموزی و میزان افطراب در زبان آموزان ایرانی

منصور فهیم؛ بهناز باطنی

دوره 10، شماره 28 ، شهریور 1385، ، صفحه 36-51

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2006.6373

چکیده
  تحقیق حاضر تلاشی است برای بررسی رابطه موجود میان پیچدگی فعالیت نوشتاری زبان آموزی دوموقعیت مختلف برای انجام فعالیت و دشوارش آن میزان اضطراب آنی در زبان آموزان . تعداد ٦٤ زبان آموز در سطح بالاتر از متوسط زبان آموزی از میان ١٣٧ نفر که از نظر اضطراب ذاتی و سطح معلومات زبانی همگن بودند، انتخاب شدند و در دو گروه موقعیت مختلف از نظر پیچیدگی، ...  بیشتر

نگرشی تحلیلی بر سرعت روایت در رمان‌های جای خالی سلوچ و موسم الهجرة إلی الشّمال با تکیه بر نظریّة روایت‌شناسی ژرار ژنت

پیمان صالحی

دوره 19، شماره 66 ، اسفند 1394، ، صفحه 37-64

چکیده
  یکی از تکنیک‌های اصلی در تحلیل رمان، بررسی و نقد روایت‌پردازی داستان با توجّه به نظریّة روایت‌شناسی ژرار ژنت، منتقد ساختارگرای فرانسوی است. او زمان را یکی از مؤلّفه‌های اصلی پیشبرد هر روایت دانسته است و زمان دستوری را بر پایة سه مؤلفة زمانیِ نظم، تداوم و بسامد بنا نهاده است. در این جستار، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد بیشتر ...  بیشتر

دو واژة محلّ نظر در شاهنامه

عباسعلی وفایی؛ یاسر دالوند

دوره 20، شماره 67 ، خرداد 1395، ، صفحه 37-49

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2016.3951

چکیده
  مقالة پیش رو تلاش دارد تا با در نظر گرفتن اصل ِ«ضبط دشوارتر، برتر است» (lectiodifficlilior)1 و نیز با در نظر گرفتن «ضبط اقدم نسخ» و بررسی «اختلاف نسخه‌ها» به توضیح و تشریح واژة «مری» که از واژگان مهجور شاهنامه است، بپردازد. به همین منظور، به بررسی ضبط‌های گوناگون بیتی که این واژه در آن به کار رفته است، پرداخته‌ایم، سپس ...  بیشتر

حذف به قرینه در زبان فارسی: قاعده ها و محدودیت ها

علی میر عمادی

دوره 1، شماره 3 ، خرداد 1377، ، صفحه 37-85

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.1998.6154

چکیده
  حذف به قرینه و مطالعه و بررسی در عملکرد آن به مواردی مربوط می شود گه یک سازه بنا بر دلایل کارکردی، معنایی ویا ساختاری و با توجه به قرینه های سازه ای محذوف می گردد. سخن کاوان و کاربردگرایان حذف سازه ها را در قالب بافت قابل توجیه می دانند و به دنبال آن هستند که علت حذف آن را به شیوه ای توصیف کنند. دستور نویسان سنت گرا نیز به تجزیه و تحلیل ...  بیشتر

بررسی سرعت روایت در رمان جای خالی سلوچ

کاووس حسن لی

دوره 14، شماره 45 ، آذر 1389، ، صفحه 37-63

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2010.6505

چکیده
  محمود دولت‌آبادی، یکی از داستان‌نویسان تأثیرگذار ایران، به‌ویژه در زمینة ادبیات اقلیمی است. رمان «جای خالی سلوچ» نخستین رمان این نویسنده است. این رمان از زوایای گوناگون ازجمله ویژگی‌های زبانی و ادبی، مطالعات جامعه‌شناختی، انسان‌شناختی و نیز روایت‌شناختی شایستة بررسی است. در این مقاله به بررسی سرعت روایت در این رمان (با ...  بیشتر

زمینه ها و نمودهای رمانتیسم در «بخارای من؛ ایل من»

علیرضا شعبانلو

دوره 15، شماره 50 ، اسفند 1390، ، صفحه 37-52

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6563

چکیده
  در این مقاله، زمینه‌ها و نمودهای رمانتیسم در آثار داستانی محمد بهمن بیگی بررسی شده است. با وقوع تحولات اجتماعی و سیاسی در ایران و آشنایی ایرانیان با ادب و فرهنگ اروپایی، در اواخر دوره مشروطه و دوران پهلوی، زمینه برای رواج آثار رمانتیک غربی و ترجمه‌های آن در میان ایرانیان فراهم شد. بهمن بیگی از یک سو تحت تأثیر فضای سیاسی و اجتماعی حاکم ...  بیشتر

دلایل پیکرگردانی در داستان‌های هزار و یک شب

مریم حسینی

دوره 16، شماره 52 ، شهریور 1391، ، صفحه 37-64

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6577

چکیده
  از موتیف‌های رایج افسانه‌ها و داستان‌های کهن، پیکرگردانی (Metamorphosis) یا تغییر شکل ظاهری موجودات با استفاده از نیرویی ماوراءالطبیعی یا جادو است. بسیاری از پیکرگردانی‌ها در داستان‌ها حامل بار معنایی اسطوره‌ای-روان‌شناختی هستند و تبیین آن‌ها مستلزم گوش فرادادن به امواج «ناخودآگاهی جمعی» در ژرفای تاریک-روشنِ افسانه‌ها است. ...  بیشتر

از شیوه‌های بیانی- بدیعی به مناسبات اجتماعی و انسانی با تکیه بر اسرارالتوحید ابوسعید ابو‌الخیر

ابوالقاسم رحیمی؛ ریحانه صادقی

دوره 24، شماره 85 ، مهر 1399، ، صفحه 37-68

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.26100.2032

چکیده
  مناسبات اجتماعی و انسانی و تأمل در چگونگیِ کاربست این مناسبات، خواه در نمودِ هوشمندانۀ آن -آثار علمی- و خواه در نمود نه چندان آشکار آن -توصیه­های اخلاقی- همواره و در طول زمان، مقولاتی قابل تأمل و در خور پژوهش بوده­اند. این مناسبات -به ویژه در جهان معاصر- با توجه به ویژگی­های خاص این زمان (فردگرایی، خودبسندگی فردی، کم­رنگ شدن روابط ...  بیشتر

دو تحلیل تازه از ساختمان صفات در زبان فارسی با توجه به: 1. پسران وزیر ناقص عقل (اسم مرکب + صفت) 2. تای تأنیث

امید مجد

دوره 15، شماره 47 ، خرداد 1390، ، صفحه 39-50

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2011.6542

چکیده
  اگرچه تأثیر زبان عربی بر زبان فارسی زیاد بوده است ولی باید دانست که این تأثیرات بیشتر در حوزه ورود لغات بوده و به ندرت در حوزه نحو یا دستور این گونه تأثیرپذیری رخ داده است. سال‌هاست که دو نمونه از این تأثیرپذیری‌های نحوی بر دستورنویسان بدیهی فرض شده است: یکی ساختمان «مضاف + صفت + مضاف الیه»، در عباراتی چون «پسران وزیر ناقص عقل» ...  بیشتر

تنازع گفتمانی گفتمان روشنفکری و گفتمان سیاسی در تعیین مؤلفه‌های ادبیات داستانی بعد از انقلاب اسلامی با تکیه بر ادبیات جنگ/ دفاع مقدس

عباسعلی وفایی؛ مرضیه آتشی پور

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 39-70

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.26137.2034

چکیده
  مروری کلی بر ادبیات داستانی بعد از انقلاب اسلامی، نشانگر تغییر و شکل‌گیری گفتمان جدیدی در عرصۀ نقد و آفرینش اثر ادبی است. با توجه به اینکه این ادبیات، در نتیجه تنش موجود میان دو گفتمان سیاسی و روشنفکری از نظم گفتمانی خاص خویش برخوردار می‌شود، موضوع پژوهش حاضر، تحلیل تنش شکل گرفته میان گفتمان سیاسی مسلط و گفتمان روشنفکری در عرصه نقد ...  بیشتر

عناصر فرهنگ عامیانه در داستان حنای سوخته و رمان چنار دالبتی

ملیحه شریلو؛ عبدالحسین فرزاد؛ شهین اوجاق علیزاده

دوره 23، شماره 81 ، مهر 1398، ، صفحه 39-68

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.13812.1525

چکیده
  یکی از مضامین مهم ادبیات داستانی معاصر، انعکاس فرهنگ مردم است و از آن جا که انسان و زندگی و اندیشه او جزء لاینفک داستان است، بنابراین پیوستگی فرهنگ مردم با انسان هم به این قالب ادبی راه یافته است‌. بخشی از این فرهنگ مثل آداب و رسوم اجتماعی، مذهبی، پزشکی و خرافی است و بخشی دیگر شامل زبان محاوره و گویش‌های محلی، اشعار و ترانه‌ها، ضرب‌المثل‌ها ...  بیشتر