بررسی و تحلیل کاربرد آیات و احادیث در شرح شطحیّاتروزبهان‌بقلی

تقی پور نامداریان؛ الهام رستاد

دوره 17، شماره 58 ، اسفند 1392، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2014.6618

چکیده
  استفاده از آیات قرآن و احادیث نبوی در متون منثور پس از اسلام امری رایج بود که به منظور حفظ کلام الهی و نبوی، همچنین آرایش و تزیین متن به شیوه‌های گوناگون به کار می‌رفت. کاربرد آیات و احادیث، اساس و شالودة متون عرفانی را تشکیل می‌دهد که در نثرهای ساده و فنّی این دسته از متون به صورت گسترده به کار رفته است. کتاب شرح شطحیّات اثر روزبهان ...  بیشتر

بررسی ساختار ادب غنایی از دیدگاه زبانشناسی با تکیه بر نظریّة «نقش‌های زبانی یاکوبسن»

سمیّه آقابابایی؛ نعمت‌الله ایران‌زاده؛ کورش صفوی

دوره 20، شماره 69 ، آذر 1395، ، صفحه 7-34

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2016.6840

چکیده
  ادب غنایی یکی از گسترده‌ترین انواع ادبی است که هدف آن گزارش و بیان احساسات گوینده و در کنار آن، لذّت بخشیدن به مخاطب است. گویندة ادب غنایی می‌تواند از روش‌های مختلفی برای بیان «پیام غنایی» خود استفاده کند. آنچه در مقالة حاضر مطرح می‌شود، ارائة ابزارهایی برای طبقه‌بندی و تمایز ادب غنایی از دیگر انواع ادبی است. جامعیّت این ابزارها ...  بیشتر

بازخوانی روایت راوندی از تاریخ آل سلجوق بر اساس طرح سراسربین فوکو

حبیب‌الله عبّاسی؛ لیلا پیغمبرزاده

دوره 20، شماره 70 ، اسفند 1395، ، صفحه 7-27

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.7155

چکیده
  متن‌ها محصول اجبارهای اجتماعی و زبانی‌اَند، به همین دلیل قواعد بازی را باید در کارکردهای نهادی یافت که تولیدکنندة گفتمان است.بازخوانی روایت راوندی از تاریخ آل سلجوق با رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان نشان می‌دهد که متن تولیدشده در اواخر امپراطوری سلجوقی، بازتاب مجموعه‌ای از گفتمان‌های حاکم در سراسر عصر سلجوقی است. مناسبات قدرت و ...  بیشتر

نگاهی دیگر به رویین‌تنی اسفندیار در شاهنامه

مهدی دشتی

دوره 21، شماره 71 ، خرداد 1396، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.7409

چکیده
  از جمله جذابیت‌های داستان رستم و اسفندیار، رویین‌تنی اسفندیار است؛ پهلوانی که گمان می‌رود از آسیب سلاح در امان است و به جنگ مردی می‌رود که ششصد سال است که دیو و دَد را مغلوب خویش ساخته‌است. لیکن با کمال شگفتی، این رویین‌تنی نه تنها کارساز نیست، بلکه گویی شکست و مرگ اسفندیار را هم سرعت می‌بخشد. اما چرا چنین می‌شود؟ تأملی در شاهنامه ...  بیشتر

سنخ روانی «آپولونی» و «دیونوسوسی» در اسطوره و عرفان ایرانی

داوود اسپرهم

دوره 21، شماره 72 ، تیر 1396، ، صفحه 7-34

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.7623

چکیده
  نیچه برای تمدن تأثیرگذار یونان باستان دو اصل محوری تمدن‌ساز را معرفی می‌کند: اصل «آپولونی» و اصل «دیونوسوسی». اصل اول با بهره‌گیری از منطق خِرَد، ساختاربخش و قوام‌دهندة تمام امور و انتظامات دنیای یونیانیان بوده‌است و به شکل‌گیری فردیت یگانه و انحصاری انسان یونانی مدد رسانده‌است. اصل دوم با تکیه بر شور، جنون و سرمستی ...  بیشتر

تحلیل تطبیقی ویژگی‌های حماسی و داستانی شاهنامه و بیوولف

محمد علیجانی؛ محمد آهی

دوره 21، شماره 73 ، مهر 1396، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.8121

چکیده
  بیوولف کهن‌ترین و بزرگترین اثر حماسی ادبیات انگلستان به زبان انگلیسی قدیم است که قهرمان اصلی آن، بیوولف نام دارد. در شاهنامه هم ابرقهرمان اصلی، رستم است. حماسة بیوولف و شاهنامه، خصوصاً بخش پهلوانی آن و نیز شخصیت‌های اصلی دو حماسه، شباهت‌هایی شایستة تأمل دارند که با تعمق در آن‌ها و تطبیق آن‌ها با یکدیگر، هم به تشابهات شخصیت رستم ...  بیشتر

بررسی مشابهت‌های پری و زن جادو در منظومه‌های حماسی پس از شاهنامه

رضا ستاری؛ سوگل خسروی

دوره 21، شماره 74 ، بهمن 1396، ، صفحه 7-30

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.8243

چکیده
  از جمله موجوداتی که در اساطیر، افسانه‌ها و حماسه‌های فارسی، گاهی همراه با قهرمان حماسی و در کنار او و گاهی نیز در تقابل با او به ایفای نقش می‌پردازند، «پری» و «زن جادو» هستند. در منظومه‌های حماسی پس از شاهنامه، گاه این دو با خویشکاری‌های خود در جایگاه پری، به عنوان ایزدبانوی زایش، برکت و باروری که بازتابی از کهن‌الگوی ...  بیشتر

احوال و آثار عبدالقادر گیلانی و بررسی و مقایسة پیرنامه‌های نوشته‌شده دربارة او تا قرن دهم هجری قمری

مریم حسینی؛ مریم رجبی نیا

دوره 22، شماره 75 ، خرداد 1397، ، صفحه 7-40

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.8541

چکیده
  عبدالقادر گیلانی، عارف قرن پنجم و ششم هجری قمری، از مشایخی است که پیرنامه‌های زیادی به فارسی و عربی دربارة او نوشته‌شده‌است. با توجه به اهمیت پیرنامه‌ها در شناخت احوال، اقوال و عقاید عبدالقادر گیلانی، در این مقاله کوشش شده‌است تا احوال و آثار وی با استفاده از این پیرنامه‌ها و نیز کتب تاریخی معتبر، معرفی و آنگاه ویژگی‌های کلی پیرنامه‌های ...  بیشتر

سبک‌شناسی انتقادی شعر شمس کسمایی

محمدمهدی زمانی؛ کورش صفوی

دوره 22، شماره 77 ، مهر 1397، ، صفحه 7-33

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.9185

چکیده
  شمس کسمایی نخستین شاعر نوپرداز زبان فارسی است. اشعار او در نشریاتِ هوادار تجدد و مدافع حقوق زنان و در تبریز، در زمان حکومت خیابانی در آذربایجان منتشر می‌شد. پژوهش حاضر برای بررسی نسبت شعر کسمایی با مناسبات قدرت موجود در آزادیستان، به توصیف زبان‌شناختی متن بر اساس دستور نظام‌مند ـ ‌نقش‌گرای هلیدی و تفسیر این یافته‌ها، یعنی شناسایی ...  بیشتر

قبض و بسط حقّانیّت و نجات در کلام عرفانی مولانا

منصور نیک پناه؛ ابراهیم نوری

دوره 24، شماره 85 ، مهر 1399، ، صفحه 7-36

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.17486.1691

چکیده
  در باب حقّانیّت و نجات بخشی پیروان ادیان، پیوسته سه رویکرد کلی کانون توجه بوده است: انحصارگرایی، کثرت‌گرایی و شمول‌گرایی. کثرت‌گرایی دینی به عنوان یک دیدگاه در قرن بیستم متولد شد، اما ریشه‌های آن را می‌توان در برخی سخنان پیشینیان از جمله عرفای مسلمان پیدا کرد. یکی از این افراد، جلال‌‌الدین محمدمولوی است که مواضع مبهمی به او نسبت ...  بیشتر

بررسی تطبیقی داستان «جاناتان مرغ دریایی» و داستان مرغان در منطق‌الطیر بر مبنای نظریۀ انتخاب گلسر

احمد تمیم داری؛ شیوا دولت آبادی؛ شهناز عبادتی

دوره 23، شماره 81 ، مهر 1398، ، صفحه 7-38

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.38164.2511

چکیده
  تئوری انتخاب به تبیین رفتارهای انسان با تأکید بر مسئولیت­پذیری در برآوردن نیازهای اساسی می­پردازد. هدف مقالۀ حاضر، کاربست این رویکرد روانشناسی، در بررسی تطبیقی داستان­های رمزی است. جاناتان، مرغ دریایی، نوشتۀ ریچارد باخ (1936) و نیز منطق‌الطیر عطّار، بازگوکنندۀ یکی از والاترین دغدغه­های بشری، یعنی «حقیقت جویی» است. مقالۀ ...  بیشتر

بررسی و تحلیل سیر مراتب انسان‌های کمال‌یافته در آثار مولانا

مرضیه کاظمی؛ سید علی اصغر میرباقری فرد؛ طاهره خوشحال دستجردی

دوره 25، شماره 90 ، دی 1400، ، صفحه 7-30

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.42756.2702

چکیده
  بنابر دیدگاه مولانا برترین و کامل‍ترین انسان‍ها، انبیاء و اولیای الهی هستند که ما در این مقاله عنوان «انسان‌های کمال‌یافته» را برای ایشان برگزیده‍ایم. انسان کمال‌یافته، به‌واسطه شرافت و کمال وجودی‍اش، بر سایر انسان‍ها و حتی بر دیگر مخلوقات، ولایت و تصرّف دارد. البته انسان‍های کمال‌یافته نیز همه در یک رتبه و درجه ...  بیشتر

تهران در آینۀ رمان: تأملی جامعه‌شناختی بر بازنمایی تهران در رمان‌های ایرانی

پویا نیک‌فر؛ اسماعیل عالی زاد

دوره 25، شماره 89 ، مهر 1400، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.44104.2751

چکیده
  پژوهش حاضر در پی چگونگی بازنمایی سیمای شهر تهران در پیکرۀ رمان‌های ایرانی‌ است. در این پژوهش، رمان‎ها همچون اجزایی معرفت‌بخش تلقی شدند که به‌ واسطۀ آن‌ها دربارۀ کلیتی به‌نام مدرنیته که شهر خاستگاه تجلی آن است، تأمل کردیم. بدین‎ترتیب رمان‌های «نیمۀ غایب» نوشتۀ حسین سناپور (1378)، «تهران شهر بی‌آسمان» نوشتۀ امیرحسین ...  بیشتر

آبشخورهای تاریخی روایت نظامی در نظم هفت پیکر مقایسۀ تطبیقی داستان بهرام گور در روایت فردوسی، طبری، ثعالبی، نظام‌الملک، مقدسی، ابن‌اثیر و نظامی با توجه به افزوده‌های هنرمندانۀ نظامی به داستان تاریخی

مریم حسینی

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 7-38

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.23883.1959

چکیده
  پرسش مقالۀ حاضر چونی و چگونگی افزوده‌های هنرمندانۀ نظامی (535- 612ه.ق) در روایت تاریخی داستان بهرام گور و نقل آن در منظومۀ هفت پیکر است. منظومۀ هفت پیکر یکی از بدیع‌ترین روایت‌های داستانی ادب فارسی است و از گذشته تا امروز مورد توجه خوانندگان بوده ‌است. پیرنگ اصلی داستان بر روایتی تاریخی بنا شده که مأخذ آن کتاب‌هایی چون تاریخ طبری و تاریخ ...  بیشتر

بررسی تطبیقی تفکرات عرفانی خواجه احمد کاسانی در سلسله نقشبندیه

محمد ابراهیم مالمیر؛ فاطمه شریفی

دوره 26، شماره 91 ، فروردین 1401، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.26654.2057

چکیده
  خواجه احمد کاسانی (خواجگی کاسانی) یکی از اقطاب تأثیر­گذار در سلسلة نقشبندیه است که در دو حوزة عرفان نظری و عملی از این سلسله و بزرگان آن تأثیر پذیرفته است و به سهم خود با تبیین مبانی سلسلة خواجگان با نظرات تبیینی و تشریحی و گاه انتقادی خود تأثیر گذاشته و با آثار خود به غنای آن افزوده است. این پژوش با هدف تحلیل تطابقی اصول طریقت نقشبندیة ...  بیشتر

استعاره‌های جهتی در آغاز شاهنامه

میثم خاتمی نیا؛ محمدحسن حسن زاده نیری

دوره 23، شماره 82 ، دی 1398، ، صفحه 7-34

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.39916.2596

چکیده
  زبان‌شناسان شناختی مانند لیکاف، دانش زبانی را از اندیشیدن و شناخت مستقل نمی‌دانند و معتقدند دانش زبانی بخشی از شناخت عام آدمی است. آن‌ها استعاره را ابزار مناسبی برای تشخیص چگونگی اندیشیدن و رفتارهای زبانی می‌دانند. استعاره در زبان‌شناسی شناختی آن است که حوزه‌های مفهومی گوناگون را جایگزین هم کنیم؛ به عنوان مثال، زندگی را سفر فرض ...  بیشتر

تحلیل نظام‌های گفتمانیِ داستان «پیرِ چنگی»

فاطمه بیات فر؛ داوود اسپرهم

دوره 24، شماره 84 ، تیر 1399، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.40166.2608

چکیده
  کنش در متون عرفانی تحت‌ تأثیر عواملی رخ می‌دهد که فضای مناسبی برای بیان عرفانی فراهم می‌آورد. این عوامل می‌توانند درنتیجه فرآیندهای القایی، تجویزی، رخدادی و یا زاده و زاینده نظام‌های تنشی و شوشی باشند. سرچشمه این عوامل به تقابل‌های دوگانه بازمی‌گردد که نظام تفکر انسان بر آن استوار شده است و بحث پیرامون آن از زمان ارسطو آغاز و ...  بیشتر

چند نوع التزام در منظومه‌های عطار

نگین مژگانی؛ علیرضا حاجیان نژاد

دوره 26، شماره 92 ، تیر 1401، ، صفحه 7-29

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.44417.2761

چکیده
  با وجود دسترسی به تصحیح‌ انتقادی آثار عطار، همچنان نقاط مبهم و مشکوکی در آثار او به چشم می‌خورند که حتی با داده‌های نسخه‌شناسی موجود قابل رفع نیستند. برای رفع چنین ابهام‌هایی، لازم است هر یک از جنبه‌های مختلف سبک عطار که بر پایة آثار مسلم او تعیین شده‌ است به دقت مورد واکاوی قرار گیرد تا در نهایت الگوی جامعی از سبک او به دست آید. ...  بیشتر

مؤلفه‌‌های معناباختگی در «ملکوت» بهرام صادقی

یحیی طالبیان؛ حمید عبدالهیان؛ علی اصغر باقری

دوره 24، شماره 86 ، دی 1399، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.16026.1626

چکیده
  توجه داستان‌نویسان معاصر ایران به ادبیات غرب امری انکارناپذیر است. جریان تئاتر معناباخته (Absurd) یکی از جریان‌‌های پیش رو و شناخته‌شده در تئاتر است که تقریباً در دهة پنجاه قرن بیستم میلادی آغاز گردید و حوزة تأثیرش به‌سرعت به ادبیات داستانی انگلیسی و دیگر زبان‌‌ها نیز کشیده شد. در بین نویسندگان ایرانی، می‌توان بهرام صادقی را متأثر ...  بیشتر

مؤلفه‌های تجددگرایی در دیوان اشعار میرزاده عشقی بر مبنای نظریه داده‌ بنیاد

یحیی حسینائی؛ بهمن نزهت

دوره 26، شماره 93 ، مهر 1401، ، صفحه 7-33

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.48897.2908

چکیده
  میرزادۀ عشقی یکی از نمایندگان برجسته و از پیشگامان جریان تجدد ادبی در دورۀ مشروطیت است که به ضرورت ایجاد تحولات اساسی در این عصر پی برده بود. صراحت لهجه، نکته‌بینی، جزئی‌نگری و تحلیل دقیق او دربارة دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی به‌خوبی مشهود است؛ اما نگرش میرزادۀ عشقی به پدیده‌های پیرامونش یکسان و منسجم نیست. بیان مضامین متنوع دربارة ...  بیشتر

نقد و تحلیل بوم گرایی داستانِ اهل غرق منیرو روانی پور با نگاهی به گفتمان قدرت

اسد آبشیرینی؛ محمدرضا صالحی مازندرانی؛ منوچهر جوکار؛ فاطمه حیات داوودی

دوره 26، شماره 94 ، دی 1401، ، صفحه 7-33

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2022.61418.3394

چکیده
  نقد بوم­گرا، ‌مطالعه­ی رابطه­ی بین ادبیات و جهان طبیعت است که ریشه­های ظهور آن طرح اندیشه­های نو در مباحث انسان­شناسی و معضلات زیست‌محیطی است؛ معضلاتی که گفتمان­های اومانیستی در پدید آمدن آن­ها نقش بسزایی دارند. در این پژوهش روابط شخصیت‌های داستانِ اهل غرق منیرو روانی‌پور ازجمله خیجو، ‌زائر احمد حکیم، ‌مه­جمال، ...  بیشتر

دسته‌بندی و تحلیل بُن‌مایه‌های قصه‌ساز در منظومۀ همای و همایون خواجوی‌کرمانی

امیرعباس عزیزی‌فر؛ زینب کرمی پور

دوره 25، شماره 87 ، فروردین 1400، ، صفحه 8-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.23851.1957

چکیده
  در این مقاله برآنیم تا به تحلیل بن‌مایه (موتیف)های داستانی منظومۀ همای و همایون خواجوی‌کرمانی بپردازیم. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی و مطالعۀ کتابخانه‌ای به انجام رسیده است، می‌خواهیم دریابیم که منظومۀ همای و همایون آیا ذیل یک متن ادبی کلاسیک فارسی قرارمی‌گیرد؟ تا چه اندازه با قصه‌های عامیانه نزدیکی دارد و چه دسته‌بندی ...  بیشتر

بازنمایی انگارة مرگ‌اندیشی در نسبت با امید و ناامیدی در ملکوت

نعمت الله ایرانزاده؛ شهناز عرش‌اکمل

دوره 25، شماره 88 ، تیر 1400، ، صفحه 8-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.44782.2764

چکیده
  مرگ به‌عنوان مقوله‌ای رازناک موجد بسیاری از تأملات فلسفی، انگاره‌های ذهنی و تخیلات ادبی- هنری است. مرگ‌طلبی و مرگ‌هراسی از نمودهای مرگ‌اندیشی و درنتیجه مرگ‌آگاهی‌‌اند. مرگ‌طلبی ممکن است برای گریز از رنج و دشواری‌های موجود باشد و مرگ‌هراسی نیز می‌تواند انسان را به پوچی بکشاند یا زمینه‌ای باشد برای رشد و جستن معنای زندگی؛ ...  بیشتر

ادبیات تطبیقی در ایران: پیدایش و چالش‌ها

مجید صالح بک

دوره 12، شماره 38 ، اسفند 1387، ، صفحه 9-28

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2009.6469

چکیده
  ادبیات تطبیقی از دیدگاه مکتب فرانسوی، شاخه‌ای از تاریخ ادبیات است که به بررسی روابط تاریخی در میان دو یا چند ادبیّات ملّی می‌پردازد. مکتب تطبیقی آمریکا نیز ادبیات تطبیقی را پژوهشی بین رشته‌ای می‌داند که به مقایسة ادبیات ملّت‌ها با یکدیگر و بررسی رابطة ادبیات با سایر رشته‌های علوم انسانی و هنرهای زیبا می‌پردازد. ادبیات تطبیقی ...  بیشتر

آشنایی با دستور گویش ایرونی

حسین مصطفوی

دوره 13، شماره 39 ، خرداد 1388، ، صفحه 9-30

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2009.6476

چکیده
  بررسی دستور و واژگان زبان‌ها و گویش‌های بازمانده از زبان‌های ایرانی می‌تواند به شناخت بهتر زبان فارسی - هم از نظر واژگان و هم از نظر دستور زبان - کمک نماید. در این مقاله ابتدا نظام آوایی گویش ایرونی و سپس اجزاء کلام (اسم، صفت، ضمیر، عدد، فعل، حروف، قید و ادات) آن به اختصار مورد بررسی قرار گرفته است. در مقولة اسم، چگونگی جمع بستن اسامی ...  بیشتر