محتسب شیخ شد و فسق خود از یاد ببرد (شگردهای تقابلی حافظ با شاه محتسب)

محمد آهی

دوره 25، شماره 87 ، فروردین 1400، ، صفحه 274-296

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.38512.2526

چکیده
  حافظ نظریه‌پرداز و منتقدتیزبینی است که با شگردهای خاص هنری و به زبان طنز در مسائل مهم انسانی و اجتماعی ورود پیدا می‌کند و با تبیین و تحلیل آن‌ها، مدعیان و متولیان را به چالش می‌کشاند. یکی از این موارد، «حسبه و محتسب» است. او به عنوان شاعر منتقد و طنزپرداز با انواع کج‌روی‌ها و بدعت‌ها مبارزه می‌کند، اما آنچه در این میان وجة ...  بیشتر

خطای قلم صنع از نظر پیر حافظ

عیسی نجفی

دوره 24، شماره 84 ، تیر 1399، ، صفحه 183-210

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.30556.2220

چکیده
  مشکل‌سازترین بیت حافظ، بیت مشهور «پیر ما گفت ...» است. نویسندۀ مقاله کوشیده ‌است که ابتدا شروح متفاوت این بیت را دسته‌بندی کند و معتقد است که بیشتر شروح، بیان اعتقاد و عقیده شارحان است که از آبشخور مطالعات عرفان اسلامی یا غزلیّات حافظ و شاعران عارف دیگر، نشأت گرفته‌ است. بعضی از شارحان از زاویه بلاغی و شاعرانه به نقد نظریّات ...  بیشتر

معنی‏ شناسی مفهوم «عشق» در غزلیات سعدی و حافظ در چارچوب معنی‏شناسی شناختی و نقد ادراکی

سپیده عبدالکریمی؛ پرستو مسگریان

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 223-256

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.28212.2126

چکیده
  پژوهش حاضر دربردارندة نگاهی معنی‏شناختی به مفهوم «عشق» در غزل‏های دو شاعر نامدار ایرانی؛ سعدی و حافظ در چارچوب نقد ادراکی است. نگارندگان در پی پاسخگویی به این هستند که تفاوت(های) نگرش سعدی و حافظ به مفهوم «عشق» در غزل‏هایشان چیست؟ و این تفاوت چه تبیینی در چارچوب نقد ادراکی دارد؟ دستیابی به پاسخ این پرسش‏ها با استناد ...  بیشتر

بررسی کارکرد ترجی و اشفاق در زبان و بلاغت فارسی با استشهاد از زبان حافظ

مریم رشیدی؛ سیده مریم روضاتیان؛ سید علی اصغر میرباقری فرد

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 363-394

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.27578.2097

چکیده
  یکی از مباحث مغفول در بلاغت فارسی، مبحث «اشفاق» است که قسمی از ترجی به شمارمی‌آید. اشفاق با ابزارها و کارکردهایی مشخص، بحثی قابل توجه در نحو و بلاغت عربی است و بایسته است در بلاغت فارسیِ مبتنی بر بلاغت عربی نیز جایگاه خویش را بیابد. این مقاله بر آن است مبحث اشفاق را در زبان و بلاغت فارسی تبیین‌کند و با استشهاد از زبان حافظ به تعریف ...  بیشتر

بررسی شگردهای حافظ در چندمعنایی کردن متن

مجید عزیزی هابیل؛ علی نوری؛ علی حیدری؛ سعید زهره وند

دوره 23، شماره 79 ، فروردین 1398، ، صفحه 30-7

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.9928.1361

چکیده
  غالباً متون برجستۀ ادبی علاوه بر زیبایی و خیال‌انگیزی، اثرگذار هستند. یکی از عوامل اثرگذاری و بلاغت کلام در این متون، چندبُعدی بودن معنای متن و تأویل‌پذیری آن است. در غزلیات حافظ، ابیات بسیاری دیده می‌شود که چندوجهی‌ هستند و ظرفیت تأویل‌پذیری به دو یا چند معنای متمایز را دارند. در این مقاله، به روش توصیفی‌ـ تحلیلی به این مسئله ...  بیشتر

«بدل بلاغی» محملی برای ایهام‌سازی حافظ

علی حیدری؛ محمدرضا حسنی جلیلیان؛ قاسم صحرائی؛ بهنوش رحیمی هرسینی

دوره 21، شماره 73 ، مهر 1396، ، صفحه 151-173

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.8127

چکیده
  یکی از مشخصه‌های‌ اصلی سبک حافظ، چند معنایی بودن کلام اوست. او به روش‌های مختلف کوشیده‌است به این مهم دست یابد. یکی از راه‌هایی که حافظ برای خلق ایهام در پیش گرفته‌است و تا حال در کتب، شروح و مقالاتی که دربارة حافظ و ایهام نوشته شده، نامی از آن آورده نشده، ایهام‌سازی از رهگذر بدل بلاغی است. ظاهراً یکی از کارکردهای بدل، پرهیز از تکرار ...  بیشتر

ایهام‌تناسب‌های پنهان در شعر حافظ

محمّدحسن حسن‌زاده نیری؛ یاسر دالوند

دوره 19، شماره 64 ، شهریور 1394، ، صفحه 31-53

چکیده
  اکثر پژوهشگرانی که دربارة حافظ و شیوة شعری او سخن گفته‌اند، ایهام و ایهام‌تناسب را خصیصة اصلی سبک وی دانسته‌اند. در شعر وی، کلمات در پیوند با یکدیگر و در شبکه‌ای از تناسبات قرار دارند. اکثر شارحان دیوان وی کوشیده‌اند تا جنبه‌هایی از این تناسبات و زیبایی‌ها را به نمایش بگذراند. با این حال، بسیاری از ایهام‌های وی از دید حافظ‌پژوهان ...  بیشتر

سقف مُقَرنَس (تحلیل شکل هندسی دایره در دیوان حافظ)

مهین طهماسبی

دوره 17، شماره 57 ، آذر 1392، ، صفحه 153-172

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6617

چکیده
  سبک معماری هر دوره، بازتابی از طیف اندیشه‌گان و گفتمان آن دوره است و به تبع دیگرگونی اوضاع اجتماعی و فرهنگی، دیگراندیشی و دیگربینی در تمامی سطوح آگاهی آدمی رخ می‌دهد. گفتمان مسلط هر دوره، بینش و خوانشی دیگرگون را می‌طلبد. یکی از مواردی که در عصر حافظ نیازمند دیگرخوانی است،عماری در دفتر حافظ است. واژگان معماری در دیوان حافظ دامنه‌ی ...  بیشتر

خاستگاه متناقض‌نمایی در سبک شخصی حافظ

بتول واعظ

دوره 16، شماره 52 ، شهریور 1391، ، صفحه 132-160

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6581

چکیده
  زبان شعر، زبان تناقض است و این تناقض در هر دو ساحت صورت و معنی برای شعر اجتناب‌ناپذیر است.این جستار در پی آن است تا این گونه تنش‌های صوری- معنایی را در غزلیات حافظ مورد تحلیل قرار دهد.در بخش نخست مقاله، مختصری در باب پارادوکس و تعریف آن در شعر، آمده است.سپس در مورد ساخت تقابل‌های دوگانه در مکتب ساختار‌گرایی اندکی بحث شده است.در بخش ...  بیشتر

تأملی در ساختار معنایی غزل حافظ

عسگر صلاحی

دوره 12، شماره 36 ، شهریور 1387، ، صفحه 33-56

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2008.6454

چکیده
  یکی از ویژگی‌های سبکی غزل حافظ پوشیده بودن پیوند معنایی ابیات، به عنوان واحدهای معنایی سازندة ساختار معنایی غزل، با یکدیگر است که موجب می‌شود ساختار معنایی در یک غزل او در ظاهر و در نگاه های نخستین گسسته احساس شود تا جایی که بعضی پژوهندگان این گسستی و شکاف میان مضامین ابیات در یک غزل را ویژگی خاص غزل حافظ می‌دانند و چنین می‌پندارند ...  بیشتر

دولت قر آ ن و اسلوب بیان در شعر حافظ

میر جلیل اکرمی

دوره 10، شماره 27 ، خرداد 1385، ، صفحه 191-213

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2006.6369

چکیده
  میان شعر حافظ و کلام غیبی قران پیوستکی وجود دارد و این پیوستکی تنها در پیوندهای لفظی و معنایی خلاصه نمی گردد بلکه فراتر از آنها اسلوب بین بیانی و ساختار زبانی را نیز در بر می گرد. نوشتار حافظ سعی دارد آثار و نشانه های ساختار زبان و فنون بلاقی فنون کریم را در صورت و ساختمان غزل حافظ بررمی نماید. موضوعات عمده بحث عبارتند از : شیوهبیان و ...  بیشتر

سبک شخصی حافظ در رنگ آمیزی تصاویر شعری

سیروس شمسیا؛ پرستو کریمی

دوره 9، شماره 25 ، آذر 1384، ، صفحه 103-118

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2005.6344

چکیده
  شاعران برای ایجاد تصویرهای شعری و بیان مطالب در سروده های خویش از رنگ ها بهره می گیرند اما شیوه به کارگیری رنگ و میزان توجه هر یک از شاعران به رنگ ها با دیگری متفاوت است. ناقدان و سخن سنجان نیز در بررسی های خود به نقش رنگ در آثار ادبی توجه چندانی نداشته اند و این در حالی است که بربر تعمی شیوه های کاربرد رنگ در آثار ادبی میتواند پژوهندگان ...  بیشتر

تاویل پذیری عرفانی دیوان حافظ

احمد رضی

دوره 7، شماره 17 ، شهریور 1382، ، صفحه 101-120

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2003.6247

چکیده
  از میان دیوان های شعر  فارسی، دیوان حافظ در ایجاد ارتباط با خوانندگان مختلف، با امحتقادات متفاوت وعواطف گوناگون، جایگاه ممتازی دارد. این که عوام وخواص،کم سواد و پرسواد، با اندیشه های متنو ع وگاه متضاد، غزل های حافظ رامی خوانند وهرکدام از آنان، به فراخورفهم وعواطف خود، از آن بهره می برند؟ نشانه آن است که اشعار حافظ استعداد تاویل ...  بیشتر

بررسی سبک شناختی غزلی از خاقانی و حافظ

احمد گلی

دوره 7، شماره 17 ، شهریور 1382، ، صفحه 121-133

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2003.6248

چکیده
  غزل یکی از قالبهای روان شعر فارسی است وکمتر شاعری را می توان در تاریخ ادبیات یافت که غزل نسروده باشد قالب غزل  بعد از استقلال و جدا شدن از پیکره قصیده و تحول شگرفی که در قرن ششم توسط  شاعران این دوره در آن ایجاد شد، در طریق تکامل خود سه شیوه و مسیر مبرز  داشته ١ _ شیو: غزل سنایی غزنوی به توسط غزلیات عرفانی و شورانگیز مولوی به کمال ...  بیشتر