مثنوی‌های کوتاه در ادب فارسی (تا قرن هشتم)

مهدی دهرامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 24 مهر 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.55257.3167

چکیده
  معمولاً از قالب مثنوی به‌دلیل آزادی در کاربرد قافیه و ردیف و محدود نبودن تعداد ابیات، در سرودن اشعار بلند روایی و مباحث مبسوط استفاده می‌شود و علمای بلاغت نیز همواره اشاره به بلندی اشعار قالب مثنوی داشته‌اند. با وجود این، در ادبیات فارسی مثنوی‌های بسیار کوتاهی وجود دارد که عدد ابیات آن به ده نیز نمی‌رسد. هدف این مقاله بررسی سیر ...  بیشتر

قبض و بسط حقّانیّت و نجات در کلام عرفانی مولانا

منصور نیک پناه؛ ابراهیم نوری

دوره 24، شماره 85 ، مهر 1399، ، صفحه 7-36

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.17486.1691

چکیده
  در باب حقّانیّت و نجات بخشی پیروان ادیان، پیوسته سه رویکرد کلی کانون توجه بوده است: انحصارگرایی، کثرت‌گرایی و شمول‌گرایی. کثرت‌گرایی دینی به عنوان یک دیدگاه در قرن بیستم متولد شد، اما ریشه‌های آن را می‌توان در برخی سخنان پیشینیان از جمله عرفای مسلمان پیدا کرد. یکی از این افراد، جلال‌‌الدین محمدمولوی است که مواضع مبهمی به او نسبت ...  بیشتر

تحلیل کاربردهای تشبیه طنز در مثنوی‌معنوی

سید علی اصغر میرباقری فرد؛ سید محمد جلیل مصطفوی روضاتی؛ سیده مریم روضاتیان

دوره 24، شماره 85 ، مهر 1399، ، صفحه 315-340

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.28894.2155

چکیده
  شاعران و نویسندگان متون ادب فارسی همواره برای انتقال روشن­تر مفاهیم موردنظر خود از شگردهای بلاغی متنوعی بهره جسته­اند. یکی از رایج­ترین شگردهای ادبی تشبیه است تا جایی که هیچ متن ادبی را نمی‌توان یافت که از ظرفیت­های هنری تشبیه برای انتقال مفاهیم بهره نبرده باشد. مولوی در کتاب مثنوی‌معنوی که یکی از بلیغ­ترین متون تعلیمی- ...  بیشتر

بازشناسی مفهوم «نطق» در مثنوی مولانا با تکیه بر نظریات زبان‌شناسی معاصر

علی محمد موذنی

دوره 23، شماره 79 ، فروردین 1398، ، صفحه 126-103

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.25853.2023

چکیده
  در این مقاله، ابتدا به تعریف فکر از منظر علمای قدیم علم منطق، حکمت و عرفان پرداخته شده، آنگاه از لابه‌لای ابیات مثنوی و فیه‌مافیه به تعریف اندیشه از دریچة نگاه مولانا اشاره شده‌است. امروزه نظریات زبان‌شناسی و رابطة زبان و تفکر با مبانی نظریات مولانا در این زمینه تطبیق یافته‌است و موضوعات و موارد مختلف آن طبقه‌بندی و تشریح شده‌است؛ ...  بیشتر

تحلیل بازتاب ایهام تناسب و حوزه‌های معنایی آن در مثنوی

محمد بهنام فر؛ اردشیر سنچولی جدید

دوره 22، شماره 78 ، دی 1397، ، صفحه 80-55

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.16857.1659

چکیده
  هدف از این پژوهش، بررسی کاربرد آرایة ایهام تناسب و تحلیل عناصر سازندة این صنعت در مثنوی مولاناست. نتایج این تحقیق که به شیوة تحلیل محتوا صورت گرفته‌است، نشان می‌دهد مولوی علی‌رغم اینکه در سرایش مثنوی به صورت ارتجالی عمل کرده‌است و در مجالس خود تحت تأثیر جرّ جرار کلام و تداعی معانی و افکار قرار داشته، اما دانش و آگاهی او نسبت به برخی ...  بیشتر

استعارة شناختی عشق در مثنوی مولانا

داوود اسپرهم؛ سمیه تصدیقی

دوره 22، شماره 76 ، شهریور 1397، ، صفحه 114-87

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.8834

چکیده
  «عشق» مهم‌ترین کلیدواژه تمام متون عرفانی، به‌ویژه در مکتب فکری مولاناست. از عشق نمی‌توان با بیانی صریح و مستقیم سخن گفت. از این ‌رو، عرفا با ابزارهای گوناگون زبانی و مفهومی سعی در روشن ساختن منظور خود از این مقولة اساسی‌نموده‌اند. در مثنوی نیز عشق، عنصری کلیدی است که باید بدان اهتمام ویژه‌ای داشت. در این مقاله، استعاره‌هایی ...  بیشتر

واقعه و مقبل اصفهانی

سیّد علی‌اصغر  میرباقری‌فرد؛ احمد آصف

دوره 18، شماره 62 ، اسفند 1393، ، صفحه 41-57

چکیده
  دورۀ ادبی‌ را که همزمان با روزگار صفوی در ایران رواج داشت، عدّه‌ای دورة انحطاط ادبی می‌دانند و گروهی برخلاف آنان معتقدند این دوره از دوره‌های پویا و پُررونق ادب فارسی است که علاوه بر تداوم سنّت‌های ادبی رایج در دوره‌های بعد، زمینۀ ظهور تجارب جدیدی فراهم آمد. در این مقاله، بی‌آنکه این دو دیدگاه ارزیابی شود، یکی از این تجربه‌های ...  بیشتر

حضور پنهان شمس و غیرت حسام‌الدین در مثنوی

علی حیدری

دوره 17، شماره 57 ، آذر 1392، ، صفحه 79-100

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6614

چکیده
  شمس قهرمان بلامنازع غزلیات مولوی است. تا جایی که این دیوان کبیر به نام او مزین شده است؛ اما همین شمس در مثنوی حضوری ظاهراً کم‌رنگ دارد و قابل مقایسه با حضور او در غزلیات که هر دو سروده مولوی‌اند، نیست. به نظر می‌رسد از آن‌جایی که مثنوی به خواهش حسام‌الدین سروده شده است و هم اوست که کاتب مثنوی است، دوست ندارد که مثنوی نیز جلوه‌گاه ...  بیشتر

جستجو، عنصر ثابتِ بُن‌مایة اصلی داستان دقوقی در مثنوی مولوی

شهلا خلیل الهی

دوره 16، شماره 54 ، اسفند 1391، ، صفحه 109-122

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6594

چکیده
  داستان‌پردازی و آوردن حکایات، تمثیلات و به طور کلّی طرح «قصّه در قصّه» از ویژگی-های ساختار روایی مثنوی است. از میان داستان‌های مثنوی، داستان نمادین دقوقی، چیره‌دستی مولانا را در داستان‌پردازی نمایان می‌سازد. این داستان، قصّه‌ای است حادثه‌پردازانه که در آن شخصیّت اصلی با وقایع شگفت‌آوری که سال‌ها در آرزوی تحقّق آنها بوده، ...  بیشتر

مبانی نظری شطحیات عرفانی از نگاه مولانا

محمدحسن حائری

دوره 14، شماره 43 ، خرداد 1389، ، صفحه 33-46

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2010.6525

چکیده
  از مباحث مهم عرفانی، اسرار رازهایی است که در شطحیات و سخنان متناقض نمای عرفای بزرگ مطرح گردیده است. برای دریافت بن مایه‌های پارادوکس‌های هنری در زبان و بیان اهل تصوف، به‌خصوص پارادوکس‌های عرفانی (شطحیات)، باید به دنبال مبانی نظری‌ای بود که بتواند اساس شطحیات عرفانی را تبیین و تفسیر نماید. نگارندگان معتقدند تقابل ساحات وجودی آدمی ...  بیشتر

نظریه جهان مثالی و ادبیات تمثیلی با نگاه تطبیقی به اندیشه های زرتشت، افلاطون، مولانا و یونگ

فرزاد قائمی

دوره 11، شماره 31 ، خرداد 1386، ، صفحه 39-61

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2007.6391

چکیده
  اعتقاد به وجود جهانی مثالی که پیش از خلق دنیای مادی موجود بوده است، اگر چه بیشتر به افلاطون و نظریه عالم مثلی او منسوب می شود، ریشه در اندیشه های زرتشت و اعتقاد به جهان فروشی دارد. این باور در اندیشه فلاسفه و عرفای اسلامی نیز رسوخ کرده، از آن به "اعیان ثابته"، "عالم مثل معلقه" و... تعبیر شده است. چنین تفسیری از وجود دو گانه (جهان "مثالی و ...  بیشتر