نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 زبان و ادبیات فارسی، ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشیار و عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز

3 دانشیار و عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز

چکیده

قالب‌های شعری نقشی اساسی در تقسیم‌بندی انواع شعر فارسی داشته‌اند. اغلب تعاریفی که از این قالب‌ها وجود دارد ناظر به صورت آن است و ازآنجایی‌که در قرن ششم برخی از مضامین (همچون شکوائیه، مباحث حکمی و عرفانی) در حال گسترش و چهره‌نمایی است و قالب غزل نیز در حال قوام‌یافتن است، در دیوان شاعرانی چون سنایی و خاقانی مشکل رده‌بندی اشعار در حوزة مضمون و قالب به وجود آمده است. در پژوهش حاضر با در نظر گرفتن ساختار زبانی قصاید کوتاه به بررسی و رده‌بندی قصاید کوتاه خاقانی پرداخته‌ایم. نتایج نشان می‌دهد که با توجه به سه لایة زبانی (بیرونی، میانی و هستة زبان)، همچنین «گزینش واژگانی»، برخی از قصاید کوتاه خاقانی در بخش غزلیات و برخی از غزلیات در بخش قصاید کوتاه جای گرفته است. قصاید کوتاه خاقانی را می‌توان به 7 گروه دسته‌بندی کرد: 1. قصاید سراسر مدحی، 2. تغزلاتِ قصاید نا‌تمام، 3. قصاید رثایی، 4. قصاید هجایی، 5. قصاید حکمی (پند و اندرز)، 6. قصاید شکوایی، 7. قلندارنه‌ها. زبان برخی از این قصاید کوتاه به قالب «غزل» بسیار نزدیک می‌شود به‌گونه‌ای که هم در غزل و هم در قصاید نمونه‌های کاملاً مشابهی را می‌توان نشان داد. خاقانی از شاعرانی است که صدای «مدح» را پس از سنایی در غزل تزریق کرده است و نخستین شاعری است که در قالب غزل «مرثیه» گفته است، همین امر و چندین عامل دیگر سبب محوشدن مرز میان قصاید کوتاه و غزلیات شده و رده‌بندی اشعار او را دشوار ساخته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating and analyzing the linguistic structure and classification of Khaghani's short poems

نویسندگان [English]

  • mahammadhossein esmaeli 1
  • ebrahim ranjbar 2
  • mohammad khakpour 3

2 Supervisor of Ph.D. dissertation, associate professor, Persian language and literature, University of Tabriz

3 Supervisor of Ph.D. dissertation, associate professor, Persian language and literature, University of Tabriz

چکیده [English]

Poetic forms play an essential role in the division of Persian poetry. Most of the definitions of these forms refer to its form, and since in the sixth century some themes are expanding, and the form of lyric poetry has also become popular. In the works of poets such as Sanai and Khaghani, who are both poets and lyricists, the issue of classifying poems in the field of content and format has arisen. In the present study, we have examined and classified Khaghani's short poems from a linguistic point of view. We have concluded that due to the three linguistic, as well as "vocabulary selection", part of Khaghani's short poems are in the lyric poems and part of the lyric poems are in the short poems. Khaqani's short poems can be divided into 7 groups: 1. Poems all praise, 2. Poems of incomplete poems, 3. Grief poems, 4. Syntactic poems, 5. Judicial poems (advice), 6. Complaining poems , 7. Qalandari's poems. The linguistic features of some of these poems are very close to the form of "sonnets" in such a way that both very similar examples can be shown in both sonnets and poems. Khaghani is one of the poets who injected the sound of "praise" into the lyric after Sanai, and is the first poet to recite "mourning" in the form of a lyric. As a result, the line between short poems and lyric poems has blurred, making it difficult to classify his poems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khaghani Shervani
  • Linguistic Structure
  • Short Poems
  • Classification of Poems
  • Sixth Century Poetry