نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر /پژوهشکده دانشنامه‌نگاری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استادیار/ پژوهشکده دانشنامه‌نگاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

«باهم‌آیی» در متون ادبی که حاصل خلاقیت شاعر و نویسنده در انتخاب و تلفیق واژگان در محور همنشینی زبان، با ارائه تصاویر بدیع است، تناسب معنایی و لفظی دلپذیری را ایجاد می‌کند که گاهی مشخصه سبکی آن شاعر یا نویسنده به‌شمار می‌رود؛ ازاین‌روی بررسی متون ادبی از‌منظر باهم‌آیی‌ها، زمینه‌ را برای شناخت بیشتر آثار ادبی و سبک پدیدآورندگان آنها فراهم می‌کند. در پژوهش حاضر، این پدیده زبانی، در غزلیات صائب تبریزی که سبک هندی در شعر او به کمال رسیده، مورد مطالعه قرار گرفته است. اهداف اصلی این مطالعه، نشان‌دادن پربسامدترین نوع باهم‌آیی‌ها در غزلیات صائب، و بررسی تغییرات احتمالی آنها در زبان فارسی امروز، به روش توصیفی-تحلیلی است که به‌منظور نیل به این اهداف، از تقسیم‌بندی‌ای که صفوی از باهم‌آیی‌ها در زبان فارسی ارائه داده، بهره گرفته شده است. این پژوهش، پیکره‌بنیاد بوده و پیکره موردنیاز آن، از50 غزل صائب (ازغزل1400 تا1450) با حدود 573 بیت، استخراج شده است.

یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که اگرچه از انواع باهم‌آیی، به‌جز باهم‌آیی «فعل با فعل»، «قید با فعل» و «هم‌آوا-هم‌نویسه» در غزلیات صائب بهره گرفته شده است، اما باهم‌آیی تداعی معنایی و از میان انواع روابط مفهومی آن، رابطه شمول معنایی، بیشترین بسامد کاربرد را داشته ‌است. براساس نتایج به‌دست آمده، می‌توان باهم‌آیی‌های غزلیات صائب را در سه گروه جای داد:1-باهم‌آیی‌هایی که با همان لفظ و معنا، امروزه نیز در زبان فارسی کاربرد دارند؛ 2-باهم‌آیندهایی که با اندکی تغییر در لفظ، اما با همان معنا، در روزگار ما نیز به‌کار می‌روند و 3-واژگان هم‌آیند مهجوری که امروزه به‌کار نمی‌روند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An overview of Collocations in Saeb Tabrizi's Sonnets

نویسندگان [English]

  • mahla arianpour 1
  • maryam alinezhad 2

1 researcher/Institute of Humanities and Cultural Studies. encyclopedia compiling research center

2 Assistant Professor,Institute of Humanities and Cultural Studies, encyclopedia compiling research center

چکیده [English]

Collocations in the literary texts, resulting from the poet and author's creativity in choosing proper words in paradigmatic axis, along with the presentation of novel images create a pleasant meaning and word proportionality that sometimes considered as the style of the poet or author. Thus, the study of Collocations in literary texts is an interesting subject which provides a basis for a better understanding of the literary works and the style of their authors. In the present study, this linguistic phenomenon has been studied in Saeb Tabrizi's sonnets, a prominent poet with Indian style. The main objectives of this descriptive-analytical research is to show the most frequent type of collocations in Saeb's sonnets, and their comparisons with today Persian language collocations. In order to achieve these goals, the Safavi classification has been used. The research is corpus based and the necessary corpus was extracted from 50 Saeb sonnets (from 1400 to 1450) with about 573 bits.

Findings indicate that although all kinds of collocation, except verb-verb, verb-adverb and homonymy- homophony collocations have been used in his sonnets but, the meaning associative collocations and its sub type such as hyponymy is the most frequent ones. Results show that Saeb's collocation can be divided into three groups: 1-Colloctions that apply with the same form and meaning in today Persian language. 2- Collocations that are used in our today utterances with little change in form but with the same meaning and 3-The obsolete collocations which are not used today.

کلیدواژه‌ها [English]

  • »collocations«
  • »Syntagmatic collocation«
  • »associative collocation«
  • » Saeb's sonnets«