بیش‌متنیت و دگرگونگی در داستان رستم و سهراب: مطالعه‌ای درزمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری مطالعات ترجمه، گروه مطالعات ترجمه انگلیسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی،

چکیده

پژوهش حاضر به تطور مضمونی داستان رستم و سهراب در یک بازه 202 ساله پرداخته است. بدین رو، از منظر نظریه بیش‌متنیت ژرار ژنت، 5 نسخه فارسی و 13 ترجمه انگلیسی داستان که در بازه 1811 تا 2013 منتشر شده است بررسی شد. برای شناسایی و دسته‌بندی انواع هم‌گونگی و دگرگونگی، ابتدا نسخۀ خالقی‌مطلق به‌عنوان نسخۀ معیار بررسی و کل داستان به 40 خُرده‌داستان تقسیم شد. سپس با بررسی 17 متن دیگر، 20 خرده‌داستان دیگر شناسایی شد که در نسخۀ معیار موجود نبود. نتایج نشانگر چرخشی در هنجارهای ترجمه بود: مترجمان قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم، احتمالاً در کوشش برای مشروعیت‌بخشی به متن مبدأ، ترجمه‌هایی کامل ارائه کرده‌اند، حال آنکه مترجمان نیمۀ دوم سدۀ بیستم و ابتدای سدۀ بیست‌ویکم ترجمه‌هایی مختصرتر، روان‌تر و متناسب با نیازهای مخاطبان خود تولید کردند. در این ترجمه‌ها، مترجمان اغلب کوشیده‌اند اندرزها و گفتگوهای فردوسی را از میان داستان حذف کنند. ترجمۀ آرنولد نیز به‌عنوان نمونۀ اعلای حذف خرده‌داستان‌ها شناسایی شد. در نهایت، اینگونه به نظر می‌رسد که بقای آثار ادبی تا حد زیادی به عاملیت مترجم و دگرگونگی‌هایی از این دست بستگی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Hypertextuality and Transformation in the Rostam and Sohrab episode: A Diachronic Study

نویسنده [English]

  • Rasoul Firouzi
PhD in Translation Studies, Department of English Translation Studies, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This study investigated the hypertextual evolution of the Rostam and Sohrab episode from Ferdowsi’s Shahnameh across five Persian Editions and thirteen English translations spanning 202 years (1811–2013). Drawing on the “hypertextual” relationship from Genette’s theory of transtextuality, the research implemented a new “Micro-Episode” (ME) methodology to quantitatively identify and categorize the various patterns of narrative repetition and transformation. The analysis revealed a distinct paradigm shift in translation norms: The translators in nineteenth and early-twentieth centuries, perhaps seeking to legitimize the epic for Western audiences, adhered to a norm of comprehensive translation, achieving near-total narrative repetition and very few modifications. In contrast, late 20th-century scholarly translators established a new norm of strategic abridgment, systematically tailoring the episode for the modern readership and omitting didactic commentary to enhance the suspense and align with modern “Show, Don’t Tell” aesthetics. Arnold’s 1853 adaptation emerged as a radical outlier with an 80% omission rate. Ultimately, it is argued that the survival of world literature depends on translators’ agency in reshaping the text for evolving cultural contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ferdowsi
  • Gerard Genette
  • Hypertextuality
  • Literary translation norms
  • Micro-Episode
  • Rostam and Sohrab episode
  • Shahnameh