ابوحامد محمّد غزالی طوسی (505 ـ 450 هـ) اگرچه در زمرۀ عرفای طراز اول محسوب نمی‌شود، از مدافعان سرسخت عرفان است که پیش از ابن‌عربی، به تدوین مسائل عرفانی پرداخت. خواجه احمد یسَوی (562 ـ 423 هـ) نیز از برجسته‌ترین شخصیت‌های تصوّف و عرفان در آسیای مرکزی و بنیان‌گذار مکتبی خاص در تصوّف موسوم به طریقت یسویّه است. با وجود اختلاف زبان، محیط و فرهنگ، مطالعۀ آثار این دو شخصیتِ هم‌عصر، مخاطب را متوجّه شباهت‌هایی در مشرب عرفانی آن‌ها می‌کند؛ افزون بر آن، تبیین تفاوت‌ها و مقایسۀ دیدگاه‌ها نیز می‌تواند زمینه را برای انجام پژوهشی علمی در این حوزه فراهم آورد. این پژوهش در پی آن است تا در گسترۀ ادبیّات مقایسه‌ای، به بررسی اندیشه‌های عرفانی این دو شخصیّت بر اساس کیمیای سعادت و دیوان حکمت بپردازد. این پژوهش به شیوۀ توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام می‌گیرد که در آن از تحلیل محتوا هم استفاده شده است. بایستگی مطالعه در حوزۀ ادبیّات تطبیقی ایران و آسیای مرکزی، اهمّیت و ضرورت این تحقیق را مشخّص می‌کند و نتیجۀ حاصل از آن، برجسته‌کردن زهد عارفانه با محوریّت شریعت به عنوان بن‌مایۀ اندیشه‌های عرفانی امام محمّد غزالی و خواجه احمد یَسَوی است. همچنین در این پژوهش مشخص شد که یسوی بیشتر از غزالی به ذوق و مشاهدات عرفانی توجه دارد و از حیث زبانی هم، در اشعار خویش از زبانی ساده‌تر بهره می‌برد تا افراد بیشتری بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.