Systematicity in the Metaphorical Conceptualization of Knowledge based on Visual Perceptions in Ain al-Quzat Hamedani’s Tamhidat va Nameh-ha: A Cognitive Approach

Document Type : Research Paper

Authors

1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran

2 Ph.D. in Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran

Abstract

The aim of the present research is to explain the existence of systematicity in the metaphorical conceptualization of knowledge based on visual perceptions in Ain al-Quzat Hamedani’s Tamhidat va Nameh-ha. In addition to showing the existence of metaphoric correspondence between the concepts of the field of knowledge and visual perceptions and explaining how this correspondence is done, the authors have tried to say which basic conceptual metaphors in the mentioned books correspond visual symbols with knowledge. To achieve this goal, the authors have used the theoretical framework of conceptual metaphor. The claim of the present research was that there is compatibility between the metaphor of knowing is seeing and the set of concepts in the field of knowledge. Also, in this research, the adaptation of the terms of the field of knowledge - heart vision, light, the light of Muhammad, and black light of Ezraeil - based on the conceptual metaphor of knowing is seeing is examined with the sense of sight. Other achievements of the research also showed that in Ain al-Quzat’s intellectual system of light and darkness and the subcategory conceptual metaphors of these two fields, it is consistent with the metaphor of knowing is seeing, and the conceptualization of knowledge is consistent with visual perceptions.
Keywords: Ain al-Quzat, Conceptual Metaphor, Ain al-Quzat Hamedani, Conceptualization, Knowledge, Sense of Sight.

Introduction

Abul Ma'ali Abdollah bin Muhammad, known as Ain al-Quzat, was born in 492 AH and is one of the exceptional personalities in the history of Sufism and Iranian thought. He had not yet reached the age of forty when, on the 6th Tuesday of Jamadi al-Akhar in the year 525 A.H. he was martyred on the charge of atheism according to his opponents, while many followers and students were following him and respecting him. His works are mostly in Farsi, although there are also works in Arabic. At the age of twenty-four, Ain al-Quzat wrote the book Zubdah al-Haqayeq in Arabic, and in it, he theorized the methods of acquiring knowledge. In the last days of his life, he wrote Shakoi al-Ghareeb in prison. A significant part of his scientific life was spent teaching and guiding his disciples, and these teachings are now available in the book of Tamhidat and especially Nameh-ha.

Literature Review

Regarding the introduction of the works and thoughts and conditions of Ain al-Quzat, numerous and fascinating works have been written in different languages. Moreover, research studies have been conducted on the subject of the contrast between Muhammad's light as a manifestation of faith and the devil's black light as a manifestation of disbelief, and the study of the metaphor of the sun's light and its image clusters in Divan Shams, and the dual function of black light in mystical literature. However, the study of the conceptualization of the category of mystical knowledge is based on the metaphor of knowing is seeing, and the systematic explanation of the instances of this concept is a new issue and so far, no research has been done on the systematic method of sensory conceptualizations in Persian mystical texts.
 
 
Purpose
The purpose of this article is to explain the existence of systematicity in the metaphorical conceptualization of knowledge based on visual perceptions in Ain al-Quzat Hamedani’s Tamhidat va Nameh-ha.

Methodology

To achieve the mentioned goal, the theoretical framework of the conceptual metaphor and the embodied mind has been used in the aforementioned statistical community with the method of data collection. Based on this, the study and structure of the human mind are not possible independently of the structure of the nervous system, and the emergence and construction of concepts in humans are formed through interaction with the outside world. The experiences that humans get from their surroundings based on their five senses lead to the storage of layers of information in the individual's mind, which will lead to the acquisition of knowledge. In order to understand the concepts and structure them, the human mind matches the abstract and non-material areas to the concrete and material areas. Therefore, in a major part of mental and abstract conceptualizations, we witness the matching between the perceptions of the five material senses and abstract concepts.
Mysticism and mystical insights are inextricably linked with transcendental and extrasensory concepts, and mystics have often spoken about the inexpressibility of their experiences and evidence in speech and writing. Metaphors in the general sense, both literary and conceptual metaphors, are the most important tools in conveying meaning. In mystical texts, as in any other discourse, metaphors are the most important criteria for analyzing cultural conventions, and according to the theory of the embodied mind, the expression of abstract and immaterial areas is secondary in language. Metaphorical conceptualization of mystical texts and explaining that mystical experiences are usually conceptualized based on which fields are very important.

Conclusion

In this article, in addition to explaining and analyzing the existence of metaphoric correspondence between the concepts of the field of knowledge and visual perceptions and explaining how this correspondence is in the aforementioned statistical community, the basic conceptual metaphors of visual symbols were adapted to the field of knowledge, and based on that the contractual and lexicalized metaphors of the Persian language and the way knowledge is conceptualized based on these metaphors were analyzed. Moreover, the opposition of light and darkness and the research on its origin, which is one of the distinguished intellectual features of Ain al-Quzat, were investigated based on the systematicity of conventional metaphors and it was clarified what metaphor Ain al-Quzat used to conceptualize the light of Muhammad (PBUH) and the black light of Ezraeil. Based on the metaphor "to know is to see", Qazi Hamedani has created coherence between the terms and concepts of the field of knowledge such as heart vision, light, the light of Muhammad, and the black light of Ezraeil. The connection of Muhammad's light with goodness and the devil's light with evil in Tamhidat is the result of a network of conceptual metaphors in which Muhammad's light is conceptualized with faith and guidance and the devil's black light is conceptualized in a negative direction and with disbelief and misguidance.
The result of this research showed that in the intellectual system of Ain al-Qadat, light and darkness and conceptual metaphors under the set of these two are compatible with the metaphor of seeing is knowing, and the metaphor of "not knowing is not seeing" is in opposition to it. The conceptual metaphor "white is good and black is bad" is another fundamental metaphor related to the field of visual sense that was investigated. The analysis of this conceptual metaphor based on the thought system of Ain al-Quzat is as follows:
Positive mental concepts are connected with whiteness and brightness, and negative mental concepts are connected with systematic blackness and darkness. Another conceptual metaphor explored in this article is "up is good and down is bad". With this metaphor, Ain al-Qadat has depicted the position of Iblis on earth and the position of Muhammad (PBUH) in the sky. In the conceptual metaphor, "the right is good and the left is bad", the position of the Messenger of God (PBUH) is conceptualized in the eternal East and the position of the devil in the eternal West. This conceptualization is completely systematic because in the thought systems of Ain al-Quzat, Muhammad (PBUH) is always associated with positive concepts and Iblis is always linked with negative concepts. As a result, Muhammad (PBUH) is the embodiment of faith, guidance and knowledge, and Iblis is the embodiment of disbelief, blindness, and misguidance.

Keywords

Main Subjects


استعارة مفهومی که در قرن بیستم مطالعات استعاره را متحول کرد از مهم‌ترین حوزه‌های زبان‌شناسی شناختی است. زبان‌شناسی شناختی به مجموعه نظریاتی اطلاق می‌شود که ابعاد شناختی ارتباط زبانی را بررسی می‌کند (افراشی، 1395: 25).

لیکاف[1]و جانسون[2] با انتشار کتاب «استعاره‌هایی که باور داریم»[3] (1980) و طرح نظریۀ استعارۀ مفهومی[4] اختصاص مطالعات سنتی استعاره را به حوزۀ شعر و ادبیات رد و تأکید کردند استعاره علاوه ‌بر قلمروی ادبیات به زبان و زندگی روزمره  نیز تعلق دارد. در واقع، مطالعه و بررسی ساختار ذهن انسان مستقل از ساختار نظام عصبی او امکان‌پذیر نیست و روند ساختن مفاهیم در انسان‌ها از طریق تعامل با جهان خارج و کسب تجارب بدنی صورت می‌گیرد. نوع تجاربی که انسان در تعامل با جهان پیرامون کسب می‌کند متأثر از ساختار ویژۀ فیزیکی و زیستی اوست و شناخت انسانی تا حدی از ساختار بدنی و عصبی تأثیر می‌گیرد. به بیان دقیق‌تر، تجاربی که انسان براساس حواس پنجگانه خود از محیط پیرامونش، کسب می‌کند منجر به ذخیرهشدن مطبق اطلاعاتی در ذهن می‌شود که حصول شناخت را در ‌پی ‌دارد (عبدالکریمی، 1393: 193).

سازکار مفهوم‌سازی‌های استعاری بدین شکل است که ذهن انسان برای درک مفاهیم و ساختارشان حوزه‌های تجریدی و غیرمادی را بر حوزه‌های ملموس و مادی‌تر تطبیق می‌دهد. از دید معنی‌شناسان شناختی استعاره‌ نه‌ تنها نوعی بی‌قاعدگی و تخطی از ویژگی‌های نظام زبان به‌حساب نمی‌آید، مختصاتی کاملاً منسجم و نظام‌مند دارد. استعارۀ مفهومی از حوزۀ مبدأ[5] و حوزة مقصد[6] تشکیل‌ شده‌ است و نگاشت‌هایی[7] میان آن‌ها وجود ‌دارد. حوزه‌های مبدأ نوعاً عینی‌تر و مادی‌تر و حوزه‌های مقصد انتزاعی‌تر و توصیفشان دشوارتر است (کوچش[8]، 1393: 34).

در فرآیند انطباق مجموعه‌ای از تناظر‌های نظام‌مند میان مبدأ و مقصد وجود ‌دارد که عناصر سازه‌ای حوزه مبدأ را بر عناصر سازه‌ای حوزه مقصد منطبق ‌می‌کند. به این تناظر‌های مفهومی در بیان فنی، نگاشت یا انطباق گفته می‌شود. (کوچش، 1393: 2).

دیگنان[9] در کتاب «راهنمای زبان انگلیسی کالینز کوبیلد 7» اشاره می‌کند که تعدادی از قلمروهای مبدأ که عمدتاً برای انسان شناخته ‌شده‌ترند به‌طور معمول در این فرآیند انطباق، نقش فعال‌تری دارند. وی قلمروی بدن انسان را از مهم‌ترین حوزه‌های مبدأ استعاری‌ می‌داند (دیگنان، 1995 نقل در کوچش، 1393: 35). بدین‌ترتیب در بخش عمده‌ای از مفهوم‌سازی‌های ذهنی ما شاهد انطباق میان حواس پنج‌گانه و مفاهیم تجریدی هستیم.

علاوه بر این، تصوف حوزه‌ای تجریدی است که با مفاهیم متعالی و فرابشری پیوندی جدایی‌ناپذیر دارد. معمولاً  افرادی که قصد دارند از تجربه‌های عرفانی یا مبانی مرتبط با حوزۀ تصوف موضوعی را -چه در قالب نوشتار و چه در قالب گفتار- بازنمایی کنند به بیان‌ناپذیری زبانی این تجربه‌ها اذعان می‌کنند. با وجود این، براساس نظریۀ ذهن بدن‌مند[10] زبان در بیان تجربه‌ها و موضوعات مرتبط با حوزه‌های تجریدی امری ثانوی است و مفهوم‌سازی‌ها اصولاً نه در سطح زبان که در ذهن ایجاد می‌شود. بنابراین، در مطالعات شناخت‌محور  نوع ارتباط مفهوم‌سازی‌های زبانی و پردازش‌های ذهنی‌شان مورد توجه است.

 در مفهوم‌سازی‌های استعاری متون عرفانی اهمیت دارد که تجربیات عارفانه براساس چه حوزه‌هایی در سطح زبان مفهوم‌سازی می‌شود. در متون عرفانی استعاره‌ها از مهم‌ترین ابزارهای انتقال معانی‌اند و مفاهیم ذهنی را براساس طرح‌واره‌های جسمی مفهوم‌سازی می‌کنند. بر این اساس، بخش عمده‌ای از مصطلحات کتب عرفانی براساس تجارب بدنی یا اجتماعی مفهوم‌سازی شده است؛ مثل: قبض، بسط، مشاهده، شرب، ذوق، سکر، یقظه و مواردی نظیر اینها. البته، لزوماً اینگونه نیست که استعاره‌ها یا مصطلحات متون تصوف بدیع یا ابتکاری باشند.

بر مبنای پژوهش‌های لیکاف و ترنر[11]  نویسندگان و شاعران برای بیان مقاصد خود از همان استعاره‌های مفهومی فرهنگشان بهره می‌گیرند (Lakoff & Turner, 1989: 59). این استعاره‌ها در میان عامۀ مردم به ‌شکل قراردادی درآمده، اغلب کاربران زبان با آن‌ها آشنایند. پس برای تحلیل استعاره‌های گفتمان تصوف، مانند هر گفتمان دیگری، مهم‌ترین معیار استعاره‌های قراردادی فرهنگی است.

در این پژوهش برمبنای استعاره‌های بنیادین جهان‌شمول و استعاره‌های قراردادی و واژگانی‌ شدۀ زبان فارسی، انطباق میان معرفت و حوزه حسی بینایی در «تمهیدات» و «نامه‌ها»ی عین‌القضات بررسی و چگونگی مفهوم‌سازی معرفت براساس این استعاره‌ها تحلیل شده است. علاوه بر این، تقابل نور و ظلمت که یکی از شاخصه‌های برجستۀ فکری عین‌القضات است، براساس نظام‌مندی استعاره‌های قراردادی توضیح‌ داده و بررسی شده است که عین‌القضات برای مفهوم‌سازی نور محمدی و نور سیاه عزازیلی از کدام استعاره‌های بصری بهره گرفته و چگونه میان آن‌ها انسجام ایجاد کرده است. سؤال دیگر این پژوهش این بود که آیا عین‌القضات در مفهوم‌سازی نور سیاه عزازیلی مبدع بوده یا از استعاره‌های قرارداردی فرهنگ خویش وام گرفته است؟

  1. پیشینۀ پژوهش

شماری از محققان مفهوم نور و تقابل نور محمدی و نور سیاه ابلیس را در  حوزۀ تصوف و نیز آثار عین‌القضات بررسی ‌کرده‌اند. اسد‌اللهی (1388) ضمن باز‌گو‌ کردن اندیشه‌های عین‌الا

‌القضات دربارۀ ابلیس و قرار ‌دادن کفر، شقاوت و نور سیاه ابلیس در مقابل ایمان، سعادت و نور سپید محمدی نتیجه‌ گرفته ‌است که سالک پس از رسیدن به مقام ابلیس باید این مقام را به قصد رسیدن به کمالات محمدی و درنهایت قرب پرودگار ترک ‌کند.

بهنام (1389) استعاره نور و خوشه‌های تصویری وابسته به آن را در دیوان شمس بررسی ‌کرده‌ است و با مسلم ‌انگاشتن انگارۀ استعاری معرفت بصری؛ نور را از حوزۀ حسی بینایی بر مفهوم انتزاعی معرفت انطباق ‌داده ‌است.

یوسفی و حیدری (1391) نور سیاه را در آثار عین‌القضات، احمد غزالی و شیخ‌ محمود شبستری مطالعه و در قالب تفسیری ذوقی ارائه کرده‌اند (یوسفی و حیدری، 1391: 171).

زمانی (1393) با نگرشی فلسفی به کارکرد دو‌گانه نور سیاه در ادبیات عرفانی پرداخته و در بخش نورسیاه ابلیس به بیان عقاید عین‌القضات دربارۀ ابلیس و پیوند‌ این نور با رنگ سیاه اشاره کرده است. در ادامۀ کار زمانی و دیگران (1394) به همان کارکرد دو‌گانۀ نور سیاه اشاره‌ کرده‌ و تقدس رنگ سیاه را در شماری از متون عرفانی متأثر از نفوذ آرای یزیدی‌ها دانسته‌اند.

بررسی مفهوم‌سازی مقولۀ معرفت عرفانی بر اساس استعاره «دانستن، دیدن است» و تبیین نظام‌مندی میان مصداق‌های این مفهوم موضوعی تازه است و تا امروز پژوهشی دربارۀ شیوۀ نظام‌مندی مفهوم‌سازی‌های حسی در متون عرفانی زبان فارسی صورت نگرفته است. ‌علاوه بر این، باتوجه به برجستگی تقابل نور و ظلمت در آثار عین‌القضات، چگونگی انسجام استعاری در این مفهوم‌سازی برمبنای نظریه استعارۀ مفهومی پژوهشی نو است.

  1. روش پژوهش

روش تدوین مقالۀ حاضر نظری- تأییدی است. در این پژوهش براساس نظریۀ استعارۀ مفهومی و بدن‌مندی ذهن به نحوۀ انطباق و پردازش مفاهیم مرتبط با حوزۀ معرفت و ادراکات بصری توجه شده، در نهایت داده‌های متنی مؤید نظام‌مندی توصیف ‌شده در آن چهارچوب نظری بوده است. همچنین، روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش کتابخانه‌ای است. برای گردآوری داده‌ها آثار فارسی عین‌القضات مبنای پژوهش قرار گرفت. برای این کار نخست، به آن دسته از گزاره‌های متنی و اصطلاحات زبانی‌ توجه شد که با دو حوزۀ ادراکات بصری و معرفت (دانستن) ارتباط داشتند. سپس، داده‌های زبانی مربوط به حس بینایی به چندین استعاره مرتبط با حوزۀ معرفت بخش‌بندی و نظام‌مندی میان آنها بازنمایی شد.

  1. یافته‌ها

3-1. مفهوم‌سازی معرفت براساس استعارۀ مفهومی بنیادین «دانستن، دیدن است»   

حواس چندگانه آدمی پل ارتباطی او با دنیای اطراف است. این حواس داده‌های محیطی را دریافت و برای درک و فهم به مغز ارسال می‌کنند. براساس نظریۀ ذهن بدن‌مند[12] انسان‌ها جانورانی عاقل‌اند که عقلانیتشان جسمانی است (جانسون[13]، 1396: 45). علاوه بر این، حواس چندگانه عامل شکل‌گیری تجربه‌های حسی انسان از محیط اطراف است و ذهن بدن‌مند با انطباق تجربه‌های حسی بر مقوله‌های ذهنی مفاهیم انتزاعی را مفهوم‌سازی می‌کند. استعارۀ مفهومی «دانستن، دیدن است» دیدن را که تجربه‌ای حسی و متعلق به حس بینایی است بر حوزۀ دانستن که مفهومی ذهنی است، انطباق می‌دهد.

جهانی ‌بودن پیوند مفهومی میان دیدن (بینایی) و قوه ادراک از جمله موضوعاتی است که محققان علوم شناختی بر آن تمرکز کرده‌اند. لیکاف و جانسون (1989) برای نخستین ‌بار به استعارۀ «دانستن، دیدن است» پرداختند. در خاتمۀ همین کتاب که در سال  2003 به آن افزوده شده است، نویسندگان در بحثشان در مورد استعارۀ «دانستن، دیدن است» به پژوهش‌های جانسون در این حوزه اشاره کرده‌اند.

سوییتسر[14] نیز در مقاله‌ای بینایی را که حاصل عملکرد فیزیکی است بر بصیرت ذهنی انطباق ‌داد. او با استفاده‌ از این استعاره، حوزۀ پیش‌بینی‌کردن را بر حوزة فیزیکی دیدن نگاشت کرد و سپس با طرح استعارۀ عام[15] «ذهن، جسم است» تناظرهای موجود میان حوزۀ مبدأ دیدن و حوزۀ مقصد دانستن را نشان ‌داد و نظام‌مندی ساختار این استعاره را اثبات‌ کرد .(Sweetser, 1990: 102)

کوچش نیز اعلام کرد بسط حوزۀ دیدن بر حوزۀ دانستن فراگیر و نظام‌مند است. او گفت که معنای بسیاری از واژه‌هایی که امروز برایمان حقیقی است براساس استعارة «دانستن، دیدن است»  شکل‌ گرفته است. او به نقل از لاسو[16] به واژه‌هایی اشاره کرد که ریشة لغویشان در حوزۀ مفهومی دیدن و مشاهده‌ کردن است، اما در حوزة مفهومی دانستن به‌کار می‌روند (ابراهیمی، 1393: 336). بدین ‌ترتیب، در تعدادی از زبان‌های رایج استعارۀ «دانستن، دیدن است» تا آنجا قراردادی شده که شماری از واژه‌ها، تعبیرات و اصطلاح‌های حوزة بینایی از استلزام‌های حوزة مفهومی دانستن حاصل ‌شده ‌است.

در زبان فارسی امروز نیز شواهدی حاکی از انطباق حوزة مفهومی دیدن بر حوزۀ مفهومی دانستن وجود دارد. هر چند پژوهشی مستقل دربارۀ انطباق‌ میان این دو حوزۀ مفهومی در این زبان وجود ندارد،  شماری از واژگان و عبارات قراردادی ‌بودن استعارۀ مفهومی «دانستن، دیدن است»  را در زبان فارسی نشان می‌دهد. برای نمونه، در «فرهنگ سخن» ذیل معانی مدخل «بینش» معنای قدرت شناخت و ادراک معمولاً وسیع و ژرف (انوری، 1381: 1190)، ذیل معانی مدخل «بصیر» معنای آگاه (همان: 98) و ذیل مدخل «دیده‌وری» معنای بصیرت ‌داشتن (همان: 3464) آمده است. همچنین شواهدی مبنی بر وجود این استعاره در ایران باستان نیز وجود دارد. رضی ذیل شرح واژة دئنا (دین) در «اوستا»ی خود گفته است که این واژه از دای (day) به معنای دیدن حاصل شده است (رضی، 1363: 317). او این نگریستن را از نوع معمول ندانسته و تأکید ‌کرده ‌است که این واژه منحصراً معنای نگریستن دینی را افاده می‌کند و به‌ مثابۀ حس بینایی و چشم درونی است که از درون آدمی سر ‌زده ‌است. هینلز[17] نیز در کتاب شناخت اساطیر ایران به انطباق این دو حوزة مفهومی در واژه دین اشاره ‌کرده ‌است (هینلز، 1368: 144).

معرفت که از کلیدی‌ترین مفاهیم حوزة عرفان است با حوزۀ مفهومی دانستن دارای پیوند است. معرفت مقوله‌ای انتزاعی است از ریشۀ سه حرفی «ع. ر. ف»  و به ‌معنای شناخت بعد از نادانی است (صفی‌پوری، 1397: 2092). در متون تصوف استعارۀ «دانستن، دیدن است» با تعدادی از مصطلحات مرتبط با معرفت پیوند خورده است. این اصطلاحات عبارت است از: مشاهده، رؤیت، بصیرت، معاینه، تجلی و مواردی نظیر اینها. در «نامه‌ها»ی عین‌القضات نیز مفاهیم رؤیت قلبی، نور، ظلمت و حجاب در استعارۀ «دانستن، دیدن است» ریشه دارد:

 تا بدین صفتی هنوز «فی ظلمات ثلاث» مانده و تو را به خودی خود بینایی نیست... و کسی که هنوز به خود بینا نبود او را به صفات لَم یَزَل بینا کی توان بودن (عین‌القضات، 1377: 174).

 چون تو را به سلوک طریق راه دهند دیده‌ای یابی...چون دیده یافته باشی درنگری و به خود بینا گردی. بدانی که هرگز خود را ندیده‌ای و از خود در حجاب بوده‌ای (همان).

3-1-1. انسجام اصطلاح رؤیت قلبی با استعارۀ «دانستن، دیدن است»

در متون تصوف، اصطلاح رؤیت قلبی با استعارۀ بنیادین «دانستن، دیدن است» انسجام دارد. متکلمان اشعری و معتزلی به موضوع رؤیت خداوند توجه ویژه‌ای داشته‌اند و درعین حال، میان آرای آن‌ها تشتت و اختلاف‌ دیده‌ ‌می‌شود. انحصار رؤیت به قیامت یا امکان وقوع دنیوی آن، عیانی یا قلبی بودنش، انحصارش به افراد مؤمن یا محتمل بودنش برای آن‌ها که مؤمن نیستند از جمله کلی‌ترین اختلاف‌نظرهایی است که دربارۀ مسئلۀ رؤیت خداوند وجود ‌دارد. معتزله منکر رؤیت‌اند و غیر از شمار اندکی از آنان بقیه اغلب رؤیت قلبی را انکار کرده‌اند (ر.ک. شهرستانی، 1387: 67)؛ اشاعره، ماتریدیه، مشبهه، حشویه و کرامیه بر این باورند که رؤیت حق تعالی در این دنیا -فارغ از جهت‌مندی و مکان‌مندی- ممکن و در آخرت با چشم سر قطعی است (اشعری، 1420: 58). متکلّژمان شیعه با مردود ‌دانستن رؤیت عیانی، دیدار خداوند را به مشاهده قلبی منحصر دانسته‌اند (طباطبایی، 1363: 342). اهل تصوف نیز در آثارشان، غالباً رؤیت را قلبی دانسته و دیدار خداوند را به مشاهدۀ ایمان و حقیقت یقین و تصدیق قلبی معطوف‌ کرده‌ و حدیث «رأی قَلبی َربّی» را به موضوع رؤیت قلبی مربوط کرده‌اند (صدری‌نیا، 1380: 255). با توجه به پراکندگی‌هایی که در تعریف متکلمان از مفهوم رؤیت وجود دارد در این پژوهش، منحصراً به اصطلاح رؤیت قلبی خواهیم پرداخت. 

اصطلاح رؤیت از ریشه سه حرفی «ر. أ. ی» به معنای اعتقاد و بینایی دل مشتق شده‌ است (صفی‌پوری، 1397: 1093). رؤیت قلبی به معنای ادراک شهودی پروردگار است که در نهایت به معرفت و باور یقینی می‌انجامد. در این اصطلاح میان حوزة مفهومی رؤیت (دیدن) و معرفت (دانستن) انطباق برقرار می‌شود و استلزام‌های حوزة معرفت (دانستن) بر استلزام‌های حوزۀ بینایی فرافکنی و در نهایت، مقولۀ انتزاعی ادراک شهودی با بهره‌گیری از رؤیت که با حس بینایی پیوند دارد، تبیین می‌شود.

در نمونه‌های زیر از «تمهیدات» عین‌القضات میان استلزام‌های حوزة بینایی - نور، دیدن، و رؤیت- و استلزام‌های حوزه دانایی -معرفت و رؤیت قلبی- انطباق نظام‌مند وجود ‌دارد. نور واسطۀ دیدن و در نتیجه معرفت و وجود حجاب سبب ندیدن و در نهایت محرومیت از مشاهدۀ قلبی خداست.      

امّا چون خواهد که ما خود را در نور او ببینیم  أَوَلَمْ یَنْظُرُوا فِی مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ نور او تاختن آرد به جان سالک...رأی قَلبی رَبّی این معنی باشد که ما خود را در نور او ببینیم (عین‌القضات، 1370: 273).

کَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ. این طایفه اول در دنیا خود در دوزخ بودند که امروز در حجاب معرفت باشند و فردا به حسرت از رؤیت و مشاهده خدا محروم باشند (همان: 41-42).

چون جَذبَه ِمن جَذَبات الحَق تاختن آرد کیمیاگری کند. دست بر تختۀ بشریت زند این غین بردارد. رأی قَلبی رَبّی سر برزند... پس غین قلب ما بشریت باشد و جلا و کاشف این غین نور الهیت باشد (همان: 299).

3-1-2. انسجام اصطلاح نور با استعارة مفهومی «دانستن، دیدن است»

مفهوم نور به‌ کرات در حوزۀ مفهوم‌سازی مفاهیم انتزاعی دینی به‌ کار رفته است. در باورهای زروانی اورمزد با نماد نور و روشنایی تبیین می‌شود (سن[18]، 1367: 11). در آیین یهود نور نخستین مخلوق خداست (هاوکس[19]، 1377: 879) و در مسیحیت عیسی مسیح نوری است که در تاریکی می درخشد و تاریکی یارای خاموشی آن را ندارد (لوقا، 2: 32). در قرآن نور از اسامی الهی و خداوند نور آسمان‌ها و زمین ‌است[20]. در این متون استعارة بنیادین و عام «دانستن، دیدن است» مبنایی برای ساخت استعاره خاص معرفت نور است است. بر پایه این استعاره، خداوند نور است و کتب آسمانی، پیامبران و اولیای الهی در طول خداوند و سبب معرفت‌بخشی‌اند. در نتیجه، آن‌ها نیز نورند. معرفت خداوند از طریق نور حاصل می‌شود و پیامد نبود نور نابینایی و بی معرفتی (ندانستن) است. بدین ‌ترتیب، میان استلزام‌های حوزۀ حسی بینایی (نور و ظلمت) و حوزة انتزاعی دانستن (معرفت) انسجام وجود دارد. در این نمونه‌ها  میان نور و معرفت(دانستن) و نیز ظلمت و بی معرفتی (نادانی) انسجام وجود دارد و نبود نور سبب نابینایی و در نتیجه بی‌معرفتی (نادانی) است. همچنین قرآن، پیامبران و اولیای الهی نیز که واسطۀ ایجاد معرفت‌اند، نور خوانده‌ شده‌اند.

 تا نور الله در سینه تو نبود صفات او درنتوانی یافت و تا ظلمت بشریت بود نور الله نیست... و تا بدین صفتی هنوز «فی ظُلُماتِ ثَلاث» مانده و تو را به خودی خود بینایی نیست... و کسی که به خود بینا نبود او را به صفات لَم یَزَل بینایی کی توان بودن (عین‌القضات، 1377: 174).

تو مگر این آیت در قرآن نخوانده ای و یا نشنیده‌ای که «قَد جاءَکُم مِن ألله نورٌ وَ کِتابٌ مُبین» محمد را نور می خواند و قرآن را که کلام خداست نور می خواند (عین‌القضات، 1370: 2).

 دریغا ای دوست! همۀ انبیا خود نور بودند اما محمد از همه نور‌تر بود (همان: 322).

 تابش آفتاب جان پیر بتابد. تو زمین باش تا او آسمان باشد (عین‌القضات، 1377: 203).

3-1-3. نظام‌مندی در مفهوم‌سازی نور محمدی و نور سیاه ابلیس

عین‌القضات نور سیاه ابلیس را در نقطة مقابل نور محمدی قرار می‌دهد. شفیعی کدکنی تقابل نور و ظلمت را از استعاره‌های محوری عین‌القضات می‌داند (شفیعی کدکنی، 1392: 563). بر این اساس‌، برخی صاحب‌نظران چون اذکائی (1369: 834) منزوی در تصحیح نامه‌های عین‌القضات (1377: 69) و مایل هروی (1389: 107) وی را دارای تفکرات گنوستیک، زروانی و یا دوآلیستی دانسته‌اند. دیدگاه عین‌القضات درخصوص ابلیس، انعکاس اندیشه اسلاف تصوف خراسانی چون حسن بصری، سهل تستری، حلاج، ابوالقاسم کرکانی، ابوعلی فارمدی و احمد غزالی در باب دفاع از ابلیس است  (ر.ک: نیکلسون، 1358: 151). در منظومه فکری عین‌القضات، محمد و ابلیس هر دو دارای نورند. نور محمد عامل روشنایی، اما نور ابلیس نوری نامعمول و سیاهرنگ است:

اینجا بدانی که چرا آفتاب نور الله چرا گوهر مصطفی را سبب منوری و نور آمد و گوهر ابلیس را سبب ضلالت و مظلمی و ظلمت آمد که تا از نور محمد ایمان خیزد و از نور ابلیس کفر و خذلان خیزد (عین‌القضات، 1370: 186).

 در عالم خدا این دو نور یکی آفتاب آمده‌است و یکی ماهتاب... و نور یکی در آن عالم شب آمد و یکی روز...از مقام نور ماهتاب تا به مقام نور آفتاب مسافتی دور است. از نور تا ظلمت چندانست که نزد تو از عرش تا ثری (همان: 213).

 پس این سماوات و ارض خود به رمز گفته‌ام که دو نور او باشد که اصل آسمان و زمین و حقیقت ایشان این دو نور است: یکی نور محمد و یکی نور ابلیس (همان: 285).

 دانی که این آفتاب چیست؟ نور محمدی باشد که از مشرق ازلی بیرون آید و ماهتاب دانی که کدام است؟ نور سیاه عزازیلی که از مغرب ابدی بیرون رود (همان: 126-127).

گفت ارواح مؤمنان از نور جمال خدا باشد و ارواح کافران از نور جلال خدا باشد...«فَلَمّا رأی القَمَرَ بازِغاً قالَ هذا رَبّی» چون ماهتاب را که نور ابلیس است در آن مقام بدید گفت «هذا رَبّی» که از نور جلال خداست؛ پس از آن برگذشت «فَلَمّا رأی الشَمسَ بازغه» چون آفتاب نور احمدی دید که جان احمد در آن عالم آفتاب باشد گفت: «هذا ربّی» (همان: 212-213).

براساس جدول (1) پیوند نور محمدی با خوبی و نور ابلیس با بدی در تمهیدات عین‌القضات حاصل شبکه‌ای از استعاره‌های مفهومی است که نور محمد را در جهت مثبت و در ارتباط با ایمان و هدایت و نور ابلیس را در جهت منفی و در ارتباط با کفر و ضلالت مفهوم‌سازی می‌کند.

 

 

جدول 1. تقابل نور محمد و ابلیس در اندیشۀ عین‌القضات

استلزام های استعاری نور محمدی (مثبت)

استلزام های استعاری نور ابلیس (منفی)

منوّر و دارای نور

مظلم و دارای ظلمت

سبب ایمان

سبب کفر و ضلالت

اصل در آسمان

اصل در زمین

ورود از مشرق ازلی

خروج از مغرب ابدی

ریشه در نور جمال خداوند

ریشه در نور جلال خداوند

آفتاب

ماهتاب

روز

شب

3-2. انسجام استعارۀ مفهومی سفیدی خوب / سیاهی بد است با مفهوم‌سازی از محمد (ص) و ابلیس

استعارۀ مفهومی بنیادین «سپیدی خوب است/ سیاهی بد است» استعاره‌ای جهان‌شمول است که وابسته به حوزۀ بینایی است. براساس این استعاره افراد معمولاً ویژگی‌های مثبت را براساس رنگ سفید و استلزام‌های آن و ویژگی‌های منفی را براساس رنگ سیاه و استلزام‌های آن درک می‌کنند. لیکاف و ترنر نیز به وجود این استعارۀ مفهومی قراردادی در زبان انگلیسی اشاره‌ کرده‌اند (Lakoff &Turner, 1989: 165). همچنین مدخل‌های مرتبط ‌با رنگ سپید و سیاه در فرهنگ‌‌های زبان فارسی نشان می‌دهد که این استعاره در میان فارسی‌زبانان به ‌صورت استعاره‌ای قراردادی درآمده است. برای نمونه، در فرهنگ سخن مدخل «سفید بخت ‌شدن» به معنای خوشبخت ‌شدن (انوری، 1381: 4199)، «رو سفید» (انوری، 1381: 3736) به معانی سربلند؛ «سفید روز» به معنای سفید  بخت (همان: 4200) و در مقابل، «سیاه‌ اندرون» به معنای قسی‌القلب (همان: 4348)، «سیاه‌ بخت» به معنای بدبخت (همان: 4349) و «سیاه ‌دست» به‌معنای بی‌کفایت (همان: 4351) است. علاوه ‌بر این، ﴿آیۀ وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالْأُنْثَى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هوَ کَظیم﴾[21]؛ «درحالی‌که به یکی از آن‌ها بشارت دهند دختر نصیب تو شده، صورتش سیاه می‌شود و به ‌شدت خشمگین می‌گردد» (مکارم شیرازی، 1373: 273) و روایت نبوی «الفَقرُ سَوادُ الوَجهِ فی الدّارین»؛ «فقر روسیاهی هر دو عالم است» (صدری نیا، 1380: 350) نمونه‌هایی از عمومی‌ترین کاربردهای این استعارة مفهومی بنیادین در فرهنگ اسلامی و زبان عربی است.

برترانگاری نژاد سپید نسبت به سیاه از هماهنگی فکری- کنشی برخی اقوام در طول تاریخ با این استعارة مفهومی خبر می‌دهد (ترینا[22]، 2000: 193). دیوها، نیروهای اهریمنی‌ و موجودات پلید در اسطوره‌های ایران باستان با سیاهی و ظلمت پیونده خورده‌اند. در اسطوره دو پسر زروان هرمزد نماد نیکی و روشنی و اهریمن نماد تیرگی و پلیدی است (نیبرگ[23]، 1382: 112). نبرد تیشتر و اپوش در تیشتر یشت، نمونه ای دیگر از اسطوره‌هایی است که با این استعارة مفهومی پیوستگی دارد (تفضلی، 1376: 51). دیوهای شاهنامه و متون حماسی فارسی عمدتاً سیاهرنگ است. دیو سیاه که فرزند اهریمن است، سیامک، فرزند کیومرث، را از بین ‌می‌برد (خالقی‌مطلق، 1386: 23). بدین‌ترتیب، رد پای استعارة مفهومی «سپیدی خوب / سیاهی بد است» در حوزه مطالعات معنی‌شناسی واژگانی، جامعه‌شناسی و اسطوره‌شناسی مشهود و قابل‌ اعتناست.

پیوندی که عین‌القضات میان محمد با نور یا روشنی و ابلیس با سیاهی یا تاریکی برقرار می‌کند نتیجه بهره‌گیری از استعارة بنیادین «سپیدی خوب/ سیاهی بد» است. از این رو، عین‌القضات محمد را -که واسطۀ هدایت و معرفت بخشی است- با نور و روشنی و ابلیس را -که عامل ضلالت، کفر، و خذلان است- با تیرگی و نور سیاه ترسیم می‌کند. بدین ‌ترتیب، بر مبنای منظومۀ فکری او مفاهیم ذهنی مثبت به شکل نظام‌مند و منسجم با سفیدی، نور و روشنی و مفاهیم ذهنی منفی با سیاهی، ظلمت و تاریکی پیوند خورده‌ است.

استعاره «سپیدی خوب / سیاهی بد است» با استعارة بنیادین «دانستن، دیدن است» نیز انسجام دارد. وجود نور و روشنی لازمۀ بینایی است و محمد با نوری که به گفته عین‌القضات مقتبس از «آفتاب الهی» است، واسطۀ ایمان خلق و عامل معرفت‌بخشی (دانستن) است. از آنجا که تاریکی و سیاهی مانع عملکرد قوه بینایی است، بر مبنای استعارۀ مفهومی «ندانستن ندیدن است»، تاریکی و ظلمت ندیدن و در نتیجه، ندانستن را به دنبال دارد. از ین‌ رو، نور سیاه ابلیس با کفر، ضلالت، و نابینایی و نور محمد با استبصار و بینایی انسجام و هماهنگی دارد.

3-3. انسجام استعارة مفهومی «بالا خوب / پایین بد است» با مفهوم‌سازی از محمد (ص) و ابلیس

در منظومۀ فکری عین‌القضات محمد براساس آسمان و ابلیس براساس زمین مفهوم‌سازی شده است. استعارة مفهومی «بالا خوب / پایین بد است» استعاره‌ای جهتی است که ریشه در تجربه بدنی انسان ‌دارد. انسان‌ها معمولاً مفاهیم مثبت را بالاتر و مفاهیم منفی را پایین‌تر از بدن خود تصور می‌کنند. لیکاف در کتاب «استعاره‌هایی که با آ‌ن‌ها زندگی می‌کنیم» به بخشی از پژوهش‌های نگی[24] اشاره می‌کند که در آن استعاره‌های جهتی بالا و پایین به شکل گسترده، بررسی شده ‌است. نگی نتیجه گرفته است که در نظام شناختی انسان مفاهیمی از قبیل شادی، سلامتی و کنترل داشتن -که ازنظر او خوب و مثبت است- در جهت بالا مفهوم‌سازی می‌شود (Lakoff & Johnson, 1980: 27).

در باورهای پیروان ادیان ابراهیمی نیز جهت بالا با حوزۀ خوبی و جهت پایین با حوزة بدی انطباق پیدا‌ می‌کند. بر پایه باورهای اسلامی در قیامت نیکو‌ترین بندگان خداوند در اعلی علیین و در مقابل ناشایست‌ترین آن‌ها در اسفل درکات دوزخ جای‌خواهند گرفت. در فرهنگ سخن نیز  «بالا دست» به معنای فرد دارای مقام (انوری، 1381: 80) و «بالا بالاها» به معنای صدر مجلس (همان: 798) و در مقابل، «پایین‌ آمدن» به معنای تنزل‌ کردن (همان: 1272) و «پست» به معنای فاقد ارزش‌های اخلاقی (همان: 1368) است. براساس استعارۀ مفهومی «بالا خوب / پایین بد است» عین‌القضات نور محمد را به آسمان و مفهوم خوبی و نور ابلیس را به زمین و مفهوم بدی پیوند می‌زند.

3-4.  انسجام استعارۀ مفهومی «راست خوب / چپ بد است» با مفهوم‌سازی از محمد (ص) و ابلیس

استعارۀ مفهومی جهتی «راست خوب / چپ بد است» استعاره‌ای میان‌فرهنگی است. براساس پژوهش‌های کاساسانتو[25]مبنای تجربی این استعاره در راست ‌دست بودن اغلب انسان‌هاست؛ به ‌نحوی که راست‌دست‌ها مفاهیم مثبت را با جهت راست و چپ‌دست‌ها آن‌ها را با جهت چپ انطباق می‌دهند. به واقع، هرکدام از این دو گروه مفهوم خوب را در جهتی که دستشان کارآیی دارد، ادراک ‌می‌کنند (‌Casasanto, 2004: 165).

در اسطورۀ آفرینش، خلقت حوّا از دنده‌ چپ آدم است. همچنین در فرهنگ سخن، یکی از معانی مدخل «راست» درستکار است (انوری، 1381: 3541). مدخل «با کسی چپ ‌افتادن» به‌ معنی دشمن ‌شدن (همان: 2291) و «چپ ‌چپ نگاه کردن» به‌ معنای با دشمنی نگاه‌ کردن است (همان: 2291).

براساس آیات قرآن در روز قیامت، نامۀ اعمال نیکوکاران را به دست راست و نامۀ اعمال تباهکاران را به دست چپ‌ می‌دهند[26]. همچنین در قرآن تعابیر «اصحاب یمین» و «اصحاب میمنه» دربارۀ نیکوکاران و تعابیر «اصحاب شمال» و «اصحاب مشئمه» دربارۀ تباهکاران است[27]. در نمونه‌های زیر نیز عین‌القضات مغرب را با مفهوم شکسته‌دلی و واژه‌های «باطل» و «پنهان» پیوند داده ‌است. در نتیجه، نور محمدی با مفاهیم مثبت و نور سیاه عزازیلی با مفاهیم منفی پیوستگی و انسجام دارد:

جوانمردا مشرق او مغرب دل دوستان اوست: «یا داودُ اُطلُبنی عِندَ المنکسرۀ قُلوبُهم»...چون از مشرق خود مغربی ساخت باطل پیدا ‌شد و حق در او پنهان‌ گشت (عین‌القضات، 1370: 210).

دانی که این آفتاب چیست؟ نور محمدی باشد که از مشرق ازلی بیرون آید و ماهتاب دانی که کدام است؟ نور سیاه عزازیلی که از مغرب ابدی بیرون رود. «رَبّ المَشرقین و رَبُّ المَغرِبین»  (همان: 126).

3-5. مفهوم‌سازی حجاب براساس استعارۀ مفهومی «ندانستن، ندیدن است»

رؤیت قلبی پروردگار به معرفت و بینایی منتهی می‌شود، اما قرار گرفتن انواع حجاب در پیش چشم سالک مانع بینایی و عدم حصول معرفت است. حجاب از جمله مصطلحات صوفیه و در متون عرفانی به معنای مانعی است که میان دیدۀ بنده و جمال حق قرار ‌می‌گیرد (ابراهیمی، 1393: 119) و مانع ادراک خداوند می‌شود. در دین اسلام سابقۀ کاربرد حجاب به معنای حائلی میان خدا و بنده به قرآن باز می‌شود. آیۀ ﴿کَلاّ إِنَّهُم‌ عَن‌ رَبِّهِم‌ یَومَئِذٍ لَمَحجُوبُون﴾[28] در باورهای اسلامی  بر پایة روایت نبوی «إنَّ لِلّه سبعین ألف حِجاب مِن نورٍ و ظُلمه...» (صدری‌نیا، 1380: 145) حجاب‌ها به دو بخش نورانی و ظلمانی تقسیم ‌می‌شود؛حجاب‌های نورانی با مفهوم خوبی و حجاب‌های ظلمانی با مفهوم بدی انسجام دارد. توضیح این انسجام با بهره‌گیری از استعارة مفهومی «سپیدی خوب/ سیاهی بد» شدنی خواهد بود. در «تمهیدات» عین‌القضات اصطلاح حجاب با استعاره «ندانستن، ندیدن است» پیوند خورده‌ است:

«کَلاّ إِنَّهُم‌ عَن‌ رَبِّهِم‌ یَومَئِذٍ لَمَحجُوبُون» این طایفه اول در دنیا خود در دوزخ بودند که امروز در حجاب معرفت باشند و فردا به حسرت از رؤیت و مشاهده خدا محروم باشند (عین‌القضات، 1370: 41).

چون تو را به سلوک طریق راه‌دهند دیده‌ای یابی...چون دیده یافته‌باشی درنگری و به خود بینا گردی، بدانی که هرگز خود را ندیده‌ای و از خود در حجاب بوده‌ای. اشراق نور الله تو را دیده‌ای داد. از پوست بیرون آمدی. بدانستی که هرگز ندانستی و بدیدی که هرگز ندیدی (همان: 358).

بحث و نتیجه‌گیری

بخشی از مفهوم انتزاعی معرفت که از شاخص‌ترین اصطلاحات حوزۀ تصوف است با بهره‌گیری از ادراک دیداری مفهوم‌سازی شده است. بدین ترتیب با بهره‌گیری از استعاره «دانستن، دیدن است» می‌توان استدلال کرد مفهوم رؤیت قلبی براساس انطباق حوزۀ حسی بینایی بر حوزۀ انتزاعی دانایی مفهوم‌سازی شده است. اصطلاح نور نیز به ‌شکل مستقیم با بینایی ارتباط دارد.

در متون مذهبی و عرفانی، خداوند به‌ منزله نور توصیف شده ‌است و پیامبران، کتب آسمانی، و اولیای الهی در طول خداوند واسطۀ هدایت و دارای نورند. در مصطلحات رؤیت قلبی، نور و حجاب انطباقی میان مفهوم دانستن و دیدن وجود دارد. بدین‌ترتیب، در متون عرفانی میان مفهوم‌سازی بخشی از مفاهیم مرتبط‌ با معرفت براساس حس بینایی نظام‌مندی دیده می‌شود. اصطلاح حجاب نیز با استعاره «دانستن، دیدن است» تبیین می‌شود؛ ندیدن به منزلۀ ندانستن و حجاب مانع رؤیت است. بدین‌ترتیب، در هر سه اصطلاح عرفانی معرفت، نور و حجاب انطباقی میان حوزه ذهنی دانایی و حوزه حسی بینایی وجود دارد.

تقابل نور و ظلمت یکی از شاخصه‌های نوشته‌های عین‌القضات است. وی در مفهوم‌سازی مفاهیم به استعاره‌های قراردادی فرهنگ خود متکی است؛ بدین ‌ترتیب در آثار او ابلیس براساس این سه استعاره مفهوم‌سازی می‌شود:

1- استعارة مفهومی سپیدی خوب / سیاهی بد است: نور سیاه ابلیس با مفهوم بدی انسجام دارد.

2- استعارة مفهومی بالا خوب / پایین بد است: عین‌القضات جایگاه ابلیس را در زمین و جایگاه محمد را در آسمان تصویر می‌کند.

3- راست خوب / چپ بد است: عین‌القضات جایگاه محمد را در مشرق ازلی و جایگاه ابلیس را در مغرب ابدی مفهوم‌سازی می‌کند. این مفهوم‌سازی نظام‌مند است؛ زیرا در منظومۀ فکری او محمد همواره با مفاهیم مثبت و ابلیس همواره با مفاهیم منفی پیوند یافته در نتیجه محمد مظهر ایمان، هدایت و معرفت اما ابلیس مظهر کفر، نابینایی و ضلالت است.

تعارض منافع

تعارض منافع ندارم.

 

[1]. Lakoff, G.

[2]. Johnson, Mark

[3]. Metaphors We Live By

[4]. Conceptual Metaphor

[5]. Source Domain

[6]. Target Domain

[7]. Mappings

[8]. Kochsh, Z.

[9]. Deignan , A.

[10]. The Embodied Mind

[11]. Turner, M.

[12]. The Embodied Mind Theory

[13]. Johnson, K.

[14]. Sweetser, E.

[15]. Generic Metaphor

[16]. Lassus, G.

[17]. Hinnells, J. R.

[18]. Christine Sen, A.

[19]. Hawks, T

[20]. سورة نور، آیة 35

.[21] سورة نحل، آیة  58

[22]. Trina, J.

[23]. Nyberg, H. S.

[24]. Negi, W.

[25]. Casasanto, D.

[26] سورة حاقه، آیات 19-20

[27] سورة بلد، آیة 18؛ سورة انشقاق، آیة 7 و سورة واقعه، آیات 9و 41

.[28] سورة مطففین، آیة 15

The Holy Quran. (1994). Translated by Makarem Shirazi, N. Qom: Dar al-Quran al-Karim. [In Persian]
Holy book. (1996). New Millennium Translation. England: Ilam. [In Persian]
Abdul Karimi, S. (2014). Descriptive Culture of Cognitive Linguistics. Tehran: Scientific. [In Persian]
Afrashi, A. (2016). Fundamentals of Cognitive Semantics. Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies. [In Persian]
Anvari, H. and others. (2002). Farhang-e Bozorg Sokhan. Volume II. Tehran: Sokhan. [In Persian]
_________________. (2002). Farhang-e Bozorg Sokhan. Volume 3. Tehran: Sokhan. [In Persian]
_________________. (2002). Farhang-e Bozorg Sokhan. Volume 4. Tehran: Sokhan. [In Persian]
_________________. (2002). Farhang-e Bozorg Sokhan. Volume 5. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Asadollahi, Kh. (2009). Mystical Thoughts of the Judges on the Devil. Mystical and Mythological Literature, Vol. 4, No. 14, pp. 9-26. dor: 20.1001.1.20084420.1388.5.14.1.9 [In Persian]
Ash'ari, Abul- H. (2000). Alebanah an Osoul Dianah. by the efforts of Ayoun, B. M. Damascus: Dar al-Bayyan. [In Persian]
Azkai, P. (1990). Ahrman Zadar. Chista, Vol. 8, No. 66 & 67, pp. 830-835. [In Persian]
Babaee, M. (2016). Metaphor in Sixth Century Sufi Discourse. Ph.D. Thesis, University of Tehran. [In Persian]
Behnam, M. (2010). Conceptual metaphor of light in the Divan of Shams. Literary Criticism, Vol. 2, No. 10, pp. 91-114. [In Persian]
Christine Sen, A. (1988). Iran During the Sassanids. Translated by Yasemi, R. Tehran: Amirkabir. dor: 20.1001.1.20080360.1389.3.0.16.4 [In Persian]
Ebrahimi, H. (2014). "Hijab", Encyclopedia of the Islamic World. Volume 12. Tehran: Islamic Encyclopedia Foundation. [In Persian]
Ein Al-Quzat Hamedani. (1998) Letters, edited by Manzavi and Afif Asiran, Volume I, Tehran: Asatir. [In Persian]
___________________. (1998). Letters. edited by Manzavi, A. N. and Asiran, A. Volume II. Tehran: Myths. [In Persian]
___________________. (1998). Letters. edited by Manzavi, A. N. and Asiran, A. Volume III. Tehran: Myths. [In Persian]
___________________. (1991). Tamhidat. edited by Asiran, A. Tehran: Manouchehri. [In Persian]
Hawks, T. (1998). Metaphor. Translated by Taheri, F. Tehran: Center. [In Persian]
Hinels, J. R. (1989). Understanding Iranian Mythology. Translated by Amoozgar, J and Tafazli, A. Tehran: Cheshmeh. [In Persian]
Johnson, M. (2018). The body in the mind: the physical basis of meaning, imagination and reasoning. Translated by Mirzabeigi, J. Tehran: Agah. [In Persian]
Khaleghi Motlagh, J. (2007). Shahnameh Notes. Volume One. Tehran: The Great Islamic Encyclopedia. [In Persian]
Kochsh, Z. (1393). A Practical Introduction to Metaphor. Translated by Pour-Ebrahim, Sh. Tehran: Samat. [In Persian]
Mile Heravi. (1389). Ritual property, Tehran: Ney. [In Persian]
Nicholson, R. A. (1979). Islamic Sufism and the Relationship between God and Man. Translated by Shafiee Kadkani, M. R. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Nyberg, H. S. (2003). Religions of Ancient Iran. Translated by Najmabadi, S. Kerman: Shahid Bahonar University. [In Persian]
Pournamdarian, T. (1994). A review of a sonnet Attar’s sonnet. Keyhan Farhangi, Vol. 10, No. 115, pp. 28-34. [In Persian]
Rasek Mohannad, M. (2007). An Introduction to Cognitive Linguistics. Tehran: Samt. [In Persian]
Razi, H. (1984). Avesta. Tehran: Forouhar. [In Persian]
Sadrinia, B. (2001). Culture of the effects of mystical texts. Tehran: Soroush. [In Persian]
Salari, M., and others. (2015). The Dual Function of Black in Islamic Mysticism. Mysticism in Persian Literature, Vol. 6, No. 23, pp. 155-176. [In Persian]
Shafiee Kadkani, M. R. (2006). The Language of Poetry in Sufi Prose. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Safipori, A. (2018). Muntahi al-Arab fi Laghat al-Arab. Volume II. Translated by Hajiannejad, A. Tehran: Sokhan. [In Persian]
_________. (2018). Muntahi al-Arab fi Laghat al-Arab. Volume 3. Translated by Hajiannejad, A. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Shahrestani, A. (2005). Tozih al-Milal. Translated by Khaleqdad Hashemi, M. Tehran: Iqbal. [In Persian]
Tabatabai, M. H. (1984). Al-Mizan Fi Tafsir Al-Quran. Volume 8. Translated by Mousavi Hamedani, M. B. Qom: Dar Al-Alam. [In Persian]
Tafazli, T. (1997). History of Pre-Islamic Iranian Literature. Translated by Amoozgar, J. Tehran: Sokhan. [In Persian]
Yousefi, M. R. and Heidari, E. (2012). Black Light, a Beautiful Mystical Paradox. Religions and Mysticism, Vol. 3, No. 6, pp. 115-144. [In Persian]
Zamani, M. (2014). Black Light in Mystical Literature. Mystical Literature, Vol. 5, No. 10, pp. 209-239. doi: https://doi.org/10.22051/jml.2015.1813 [In Persian]
 
 
استناد به این مقاله: حاجیان‌نژاد، علیرضا و بابایی، مونا. (1403). نظام‌‌‌‌‌‌‌‌مندی در مفهوم‌سازی استعاری معرفت بر پایۀ دریافت‌های دیداری در تمهیدات و نامه‌های عین‌القضات همدانی: رویکردی شناختی. متن‌پژوهی ادبی، 28(99)، 257-282. doi: 10.22054/LTR.2022.59570.3340
 Literary Text Research is licensed under a Creative Commons Attribution-Noncommercial 4.0 International License.