نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی

چکیده

زبان، دین، هنر، محیط، سیاست، فرهنگ و آداب یک جامعه و افرادش، آنرا از دیگر جوامع جدا می‌کند. با این دیدگاه، اثری، ارزشمند خواهد بود که چون تاریخ بیهقی و شاهنامه، بتواند جنبه‌های فردی، جمعی و ملی مردم را نشان دهد و آنان و دیگران را به بد و خوب وجودشان آگاه گرداند. در اواخر قرن چهارم و نیمۀ اول قرن پنجم (سده اغتشاشات)، سنگ بنای نیاز به بازجست خرد و سنجیدگی ایرانشهری پایمال شده، در پی اندیشه‌های شعوبی و با شاهنامه استوار ‌شد ولی ابوالفضل بیهقی با وجود هم‌فکریش با فردوسی در تقویت کارکردهای ایرانی، در روایت‌ها و در ساخت ظاهری کلامش، از فردوسی سخنی نگفت‌ و توجهی به اثرش نشان نداد. این جستار توصیفی – تحلیلی، ویژگی‌های تاریخ‌نگاری بیهقی را جستجو نموده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اثر بیهقی سفارشی نیست و هنر او در خدمت بیان علّی و معلولی شکست‌های مسعود غزنوی و ناتوانی او بوده‌است، هرچند که به ظاهر او را شهید می‌نامد و ناچار می‌شود که به حکومت استیلا بیش از حاکمیت خردسالار افلاطونی توجه نشان ‌دهد. بیهقی، ویژگی‌های اسلامی- ایرانی را در فحوای زبان و هنرِ واقع نگارش قرار داده و آنرا در قالب شخصیت وزیر و دبیری ترسیم کرده است که بر مدار جزا، مشیت و ارادۀ الهی، با خردورزی، سنجیدگی، آینده‌نگری، دلیری، نرم‌خویی، مدارا و با اصلاح تباهی‌ها، سیمای کاردانی ایرانی را می‌نمایاند و مردم را به ویژگی‌های رهاننده‌شان در برابر نابخردی غزنویان آگاه می‌کند. فردوسی و بیهقی در آگاه کردن مردم به میراث خردورزی، عملکردی همسان دارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Characteristics of historiography in the history of Bayhaqi (Belief in punishment and protection of reason, prudence and tolerance in Iranshahr)

نویسنده [English]

  • vahid mobarak

Vahid mobarak, Faculty member of Department of Persian Language and Literature- Razi University- Kermanshah, (Assistant Professor).

چکیده [English]

The language, religion, art, tradition, politics and customs of a society and its individuals separate it from other societies and give them an independent identity. With this view, it will be a valuable work that can show the individual, collective and national aspects of people's identity and make them and others aware of the good and bad of their existence.With this view, it will be a valuable work that can show the individual, collective and national aspects of people's identity and make them and others aware of the good and bad of their existence. In the fifth century, the cornerstone of the need of Iranian people interrogating the identity of the township trampled by the Aniranians, but Beyhaghi, despite his sympathy with Ferdowsi in identifying identity, and in the face of his contemporary history's efforts, he represents the identity of Islamic-Iranian. This research, with a library study and a descriptive, analytical method has searched for identity in Beyhaghi history. Findings show that Bayhaqi loves her land and his art served as a causal expression of the weaknesses and failures of Masood Ghaznavi, although apparently he was a martyr. Due to the rule of Styla more than Platonist sovereignty, but, Beyhaghi's history, writing the signs of Islamic-Iranian identity in the context of language and art, it is in the form of the minister and secretary drawing on the circuit of divine will with wisdom, sentiment, promiscuity, courage, softness and tolerance, many of the abductions are pleasing to the Iranian art..

کلیدواژه‌ها [English]

  • "History of Beyhaqi"
  • "Characteristics of Historiography"
  • "Punishment Belief"
  • "Rationality"
  • "Awakening of the People"