اسطوره، گفتمان معطوف به قدرت

جعفر فسایی؛ علی بلاغی اینالو؛ مسعود دوست پرور

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.55481.3174

چکیده
  رویکردهای غالب در مطالعه و نقد اسطوره‌ها غالباً بر نوعی پیش‌فرض ناظر بر خنثی بودن این گفتمان مبتنی است. در این میان می‌توان با گذار از چنین دیدگاه‌هایی و با خارج ساختن اسطوره‌ها از حالت تعلیق و مقید ساختن آنها به ساختارهای قدرت، برداشت و خوانش تازه‌ای از آنها ارائه داد. براین مبنا در مقاله حاضر نخست اسطوره آفرینش و اساطیر موازی ...  بیشتر

آبشخور اساطیری نقش‌مایه‌های زمین در عرفان(زمین در عرفان و ریشه‌های اساطیری آن)

نوش آفرین کلانتر؛ طاهره صادقی تحصیلی؛ محمد رضا حسنی جلیلیان؛ علی حیدری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 شهریور 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.37446.2486

چکیده
  زمین نزد اغلب ملل، عنصری زنانه و دارای طبیعتی زایا و بارور و نقش اساسی در آفرینش است؛ از این رو در اسطوره‌ها، باورها، آیین‌ها، ادیان و نحله‌های عرفانی نمود ویژه یافته است. در اساطیر، زمین مادر هستی، ایزدبانوی مورد پرستش، پرورش‌دهندۀ آفریدگان، زاینده، روینده، دارای قداست و الوهیت، سرچشمۀ وجود اسنان و دیگر موجودات است. در ادیان، ...  بیشتر

جایگاه و نقش گرگ در شاهنامۀ فردوسی

یوسف محمدنژاد عالی زمینی؛ فرانک جهانگرد؛ رحمان نقی زاده گرمی

دوره 26، شماره 91 ، فروردین 1401، ، صفحه 61-87

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2020.46123.2808

چکیده
  در تحلیل متون حماسی به نقش آفرینی ویژۀ برخی حیوانات در پرورش حماسه برمی‌خوریم؛ این نقش آفرینی گاه مثبت و توتمیک است و گاه منفی و شریرانه. مانند گرگ که در برخی اساطیر و حماسه‌های جهان خویشکاری‌های مثبتی دارد، اما در برخی دیگر چنین نیست. در شاهنامه نیز نقش‌آفرینی گرگ غالباً منفی است. در این مقاله با روش تحلیل متن کوشیدیم دلایل نگاه ...  بیشتر

رمزگشایی از نمادهای هفت اقلیم هفت‎ پیکر

بهناز علیمیرزایی؛ میر جلال الدین کزازی؛ علی سرور یعقوبی

دوره 25، شماره 87 ، فروردین 1400، ، صفحه 34-61

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2019.37187.2499

چکیده
  نظامی، یکی از شاعران توانمند در زمینۀ نمادپردازی است. «هفت‎پیکر» وی از جمله داستان‌های نمادین و نوآیینی است که در هر گنبد آن می‌توان به رمزی نو و شگرف دست یافت. از این رو، جستار پیش‌رو با هدف دستیابی به پیوند میان اقلیم‌ها، داستان‌ها و اختران این منظومه به رمزگشایی گنبدهای هفت‌گانۀ آن می‌پردازد. برای رسیدن به این منظور، ...  بیشتر

شهر‌ زنان در سام‌نامه و پیگیری رد‌پای آن در ادبیات فارسی

مجید پویان؛ محد رضا نجاریان؛ الهام حسن شاهی

دوره 24، شماره 84 ، تیر 1399، ، صفحه 211-242

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.23975.1962

چکیده
  در روایات و منظومه‌‌های داستانی ادبیات فارسی از زنانی جنگ‌جو و مستقل یاد شده‌ است که به صورت گروهی در کنار هم و به دور از مردان می‌زیسته‌اند و اداره امور زندگیشان در دست خودشان بوده ‌است. از این زنان در بیشتر اسکندر‌نامه‌‌ها اثری دیده می‌شود. در سام‌نامه نیز اشاره مختصری بدان وجود دارد. این مقاله در‌صدد است تا با نگرشی تطبیقی، ...  بیشتر

کهن‌الگوی زن در آثار غزاله علیزاده

محسن بتلاب اکبرآبادی؛ فرزانه مونسان

دوره 20، شماره 69 ، آذر 1395، ، صفحه 181-204

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2016.6846

چکیده
  در روایت‌های داستانی معاصر، اسطوره سازوکاری ایدئولوژیک گرفته است. اسطوره بنا به کیفیّت تبیینی خود، در پی توضیح و کشف حقایق ناشناخته و ابتدایی، به‌ویژه امر لایتناهی و مقدّس است. از این رو، به ناچار خاصیّتی متناقض و مبهم به خود می‌گیرد، امّا روایت بنا به داشتن پیرنگ، انسجام و کلّیّت‌، تلاشی برای ساختاربندی و پیکرسازی حوادث پراکنده ...  بیشتر

بررسی نمود اسطورة باروری در حماسة برزونامه بر اساس نظریّة جرج فریزر

محسن محمّدی فشارکی؛ جبّار نصیری

دوره 20، شماره 67 ، خرداد 1395، ، صفحه 127-145

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2016.3942

چکیده
  الگوی باروری یکی ازالگوهای تکرارشونده و بنیادین در اساطیر جهان است که روایتگر داستان عشق ایزدبانوی آب (عشق و باروری) به خدای گیاهی و به دنبال آن، مرگ و نوزایی خدای گیاهی است. به نظر جرج فریزر (George Frazer)، این الگوی مشترک که مظهر رویش هر سالة گیاهان در بهار، پژمردگی در خشکسالی تابستان و رستاخیز هر سالة آنها در نزد اقوام کشاورز است، به صُوَر ...  بیشتر

بررسی و مقایسة چهار دورة قهرمانی شاهنامه بر اساس نقد کهن‌الگویی

غلامعلی فلاّح؛ نوشاد رضایی

دوره 19، شماره 65 ، آذر 1394، ، صفحه 161-189

چکیده
  کهن‌الگوها از ناخودآگاه جمعیِ افراد در دوره‌های اوّلیّه نشأت ‌گرفته است. در نظر یونگ (روانکاو سوئیسی) و پیروانش، کهن‌الگوها قالب‌ها و ظرف‌های از پیش تعیین‌شده‌ای دارند که در رؤیاها و اسطوره‌ها نمود می‌یابند. در پهنة ادبیّات فارسی، شاهنامة فردوسی در بر دارندة بخش عظیمی از این نمادها و کهن‌الگوهاست که مبتنی بر ناخوداگاه جمعی ...  بیشتر

روانشناسی اسطوره و داستان؛ رویکردی نوین در نقد ادبی

مریم حسینی؛ نسرین شکیبی ممتاز

دوره 19، شماره 64 ، شهریور 1394، ، صفحه 7-29

چکیده
  هدف این مقاله، معرّفی رویکردی تازه در مطالعات نقدی متن است که در حوزۀ قصّه‌های پریان، روایت‌های عامیانه، بسیاری از افسانه‌ها و داستان‌های اسطوره‌ای کارآمد است. رویکرد روانشناسی اسطوره، به‌کارگیری نظریّه‌های نوین روانشناسی در این روایت‌ها برای تبیین خاستگاه‌های روانی پدیدآورندگان است. رؤیاها و قصّه‌ها نیز، چنان‌که روانکاوان ...  بیشتر

جایگاه درفش کاویانی در شاهنامة فردوسی

محمد رضایی

دوره 17، شماره 55 ، خرداد 1392، ، صفحه 5-20

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6597

چکیده
  درفش کاویانی همواره در کشاکش جنگهای ایران و انیران، جایگاه بسیار حیاتی و والایی داشت. اهمیّت این درفش تا حدّی بود که گاه ادامة نبرد بدون افراختن آن ممکن نبود و ایرانیان حتّی اگر به دندان هم شده، می‌کوشیدند تا آن را در جنگ افراخته نگه دارند. از دیگر سو، تورانیان نیز به خوبی با جایگاه خطیر آن آشنا بودند و با دیدن حتّی پاره‌ای از آن، آشکارا ...  بیشتر

هم سنجی روایت «جم» در اسطوره و حماسه

ابراهیم محمدی

دوره 15، شماره 49 ، آذر 1390، ، صفحه 9-30

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2011.6555

چکیده
  امروز یه لطف پیشرفت مطالعات ساختار گرا و نظریه‌های روایت‌شناسی، امکان بازشناسی گونه‌های مختلف روایی یه شکل دقیق‌تری فراهم آمده است. شناخت قوانین روایی حاکم بر هر یک از گونه‌های و تفاوت‌های ساختاری میان آن‌ها، به درک بهتر تمایزهای میان ژانرهای گوناگون کلام کمک شایانی خواهد کرد. «حماسه» گونه‌ای است که بر اثر تکامل جنیه‌هایی ...  بیشتر

تقابل نمادهای خیر و شر در دوره‌ی اساطیری شاهنامه

رامین محرمی

دوره 15، شماره 49 ، آذر 1390، ، صفحه 127-143

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2011.6560

چکیده
  تقابل خیر و شر از مضامین اصلی شاهنامه است. اعتقاد به وجود دو قطب اهورایی و اهریمنی, ریشه در باورهای اساطیری ایرانیان دارد و این عقیده در سرتاسر شاهنامه نیز انعکاس یافته است. در شاهنامه هر جا که نیروهای خیر، مانند فریدون و ایرج که نماد خرد و خیر هستند، حضور دارند، نیروهای تاریکی، مانند ضحاک و تور نیز، که نماد شر و نابخردی هستند، به ستیزه‌ها ...  بیشتر

بررسی تقابل مدرنیسم و اسطوره در آثار گلشیری

رضا ستاری

دوره 14، شماره 46 ، اسفند 1389، ، صفحه 145-159

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2011.6540

چکیده
  ورود مدرنیسم با فرضیۀ زیربنایی نسبیت به مجموعۀ ادبیات داستانی ایران، شک به اسطوره‌ها و دوباره‌خوانی آنها را در پی داشته است. این ادبیات، با شاخص شک‌گرایی، قاعده‌گریزی و هنجار‌افزایی، همه‌چیز را فرومی‌ریزد و از نو می‌سازد و این‌گونه اسطوره‌ها فردی می‌شوند و در جریان این فردی‌شدن، عنصر تقابل، بیشترین سهم را دارد. نویسندۀ داستان‌های ...  بیشتر

اسب؛ پرتکرارترین نمادینه‌ی جانوری در شاهنامه و نقش آن در تکامل کهن الگوی قهرمان

فرزاد قائمی

دوره 13، شماره 42 ، اسفند 1388، ، صفحه 9-26

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2010.6517

چکیده
  اسب؛ برای خاندان‌های پهلوانی و جنگاوران هندواروپایی از ارزش توتمی دیرپایی برخوردار بوده، به همین دلیل در شاهنامه که اثری حماسی است، پرتکرارترین نمادینه‌ی جانوری را به وجود آورده است که نمادینگی آن را تنها باید در ارتباط با کهن الگوی قهرمان بررسی کرد. این نماد جانوری که در پیوند با آب و دریا (ارتباط با نیروی سرشار زمین و طبیعت) کامل ...  بیشتر

بررسی تطبیقی سیر افلاک و مبانی اسطوره ای و دلالت‌های نجومی آن در معراج نامه، سیرالعباد و کمدی الهی

زهرا پارساپور

دوره 11، شماره 33 ، آذر 1386، ، صفحه 22-43

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2007.6432

چکیده
  عبور از افلاک از موضوعات مشترکی است که در بسیاری از سفرنامه ها و معراج نامه ها تکرار می‌شو؛ اما کیفیت عبور از این افلاک، نقش افلاک و ساکنان آنها و همچنین مبانی اسطوره ای و دلالت‌های نجومی در آنچه سالک مشاهده یا تجربه می‌کند یکسان نیست. سه سفرنامه ای که به مقایسه آنها پرداخته ایم از حیث درون‌مایه‌ یکسان نیستند. معراج نامه، سفرنامه‌ای ...  بیشتر

بانو گشسب نامه و اسطوره آرتمیس

معصومه موسایی

دوره 11، شماره 31 ، خرداد 1386، ، صفحه 108-121

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2007.6394

چکیده
  در این مقاله، نگارنده بر آن است که شخصیت «بانو گشسب» در منظومه «بانو گشسب نامه» با «آرتمیس» خدا بانوی یونانی، مطابقت دارد و از این رو می توان گفت: رواج اساطیر یونانی از جمله اسطوره آرتمیس، در منطقه ای که سراینده «بانو گشسب نامه» می زیسته، در شکل گیری چنین داستانی، تاثیر به سزایی داشته است.  بیشتر

پیوند خویش کاری های اسطوره ای و حماسی بانوان در داستان های باستان

منوچهر رضاپور

دوره 9، شماره 25 ، آذر 1384، ، صفحه 207-218

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2005.6350

چکیده
  یکی از دلایل همیشگی پژوهشی بر روی اساطیر، اهمیت آن در مطالعات فرهنگی است، چرا که اسطوره و فرهنگ هیچ گاه از هم جدا نبوده اند و بیهوده نیست که شادروان دکتر بهار گفته است: ( در واقع آنچه امروز فرهنگ می نامیم در جهان باستان برابر اسطوره و آیین بوده است. بنابراین فرهنگ امروز بشری، بدون شک وامدار دوران اساطیر است، دورانی که اگر چه پایان یافت ...  بیشتر

زروان؛ زال و شخصیت های میانه در حماسه فردوسی

ابراهیم محمدی

دوره 9، شماره 23 ، خرداد 1384، ، صفحه 108-122

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2005.6293

چکیده
  پهلوانان شخصیت های اصلی و موثر حماسه اند. حوادث و رویدادهای حماسه، سرگذشت پهلوانان آزاده ای است که به دور از هر گونه خودبینی و غرور و تعصب کورکورانه، به مردم و وطن خویش می اندیشند. هدف آنها حفظ ارزش های والای انسانی است. عشق و آرزو و همه هستی خود را در خدمت حماسه قرار می دهند. خاندان زال یکی از خاندانهای پهلوانی شاهنامه است که می کوشد ...  بیشتر

سمبل «مار» در متون کلاسیک ادبیات فارسی

ناهوکو اواراتی

دوره 8، شماره 21 ، آذر 1383، ، صفحه 147-160

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2004.6281

چکیده
  مار یکی از مقوله های مهم در اسطوره شناسی و ادبیات است. روان شناسان نیز برای این جانور اهمیت زیادی قایلند. امروزه در اصطلاح فارسی می گویند: «از مار به اژدها پناه بردن» و «مار خوش خط و خالی». در این اصطلاح ها «مار» نماد بدی و بالا و فریب است و یا در جمله «فلانی مثل مار می ماند.»، «مار» نشانه مودی گری و بد جنسی می ...  بیشتر