بررسی متون ادبی
بلاغتِ نحو در متن تاریخی نفثه‌المصدور زیدری نسوی

محمّدامین احسانی اصطهباناتی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 اسفند 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2022.63431.3444

چکیده
  امروزه در مباحث زبان‌شناسی، مطالعۀ تأثیر بلاغت بر نحو و ساختار، معاصر اهمّیّت اساسی دارد؛ در زبان فارسی، تاکنون پژوهش مستقلی دربارۀ تأثیر بلاغی و آرایش نحوی در متون نثر مصنوع و متکلّف با محوریّت کتاب نفثه‌المصدور انجام نگرفته است. در این مقاله، نخست به بررسی نحو و رابطۀ آن با دستور و بلاغت خواهیم پرداخت و پس از برشمردن نقادانۀ پیشینۀ ...  بیشتر

بررسی تصاویر مار، اژدها و متعلقات آن‌ها در غزل‌های مولوی

منصور علیزاده؛ خدابخش اسداللهی؛ ابراهیم رنجبر؛ بیژن ظهیری ناو

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 101-136

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.26524.2048

چکیده
  موضوع مقالۀ حاضر بررسی تصویرهای مار، اژدها و متعلقات آن‌ها در دیوان شمس است که مولانا به‌وسیلۀ آن‌ها بسیاری از مفاهیم انتزاعی را برای مخاطبان می‌شناساند. برای این منظور، ابتدا مطالب مقدماتی با عنوان‌های تجربه و تصویر، مفاهیم و تصاویر شعری و نیز تصاویر حیوانی در شعر تبیین شده است. در بخش اصلی پژوهش، رابطۀ 24 مشبه نظیر معشوق، عاشق، ...  بیشتر

بررسی کارکرد ترجی و اشفاق در زبان و بلاغت فارسی با استشهاد از زبان حافظ

مریم رشیدی؛ سیده مریم روضاتیان؛ سید علی اصغر میرباقری فرد

دوره 24، شماره 83 ، فروردین 1399، ، صفحه 363-394

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.27578.2097

چکیده
  یکی از مباحث مغفول در بلاغت فارسی، مبحث «اشفاق» است که قسمی از ترجی به شمارمی‌آید. اشفاق با ابزارها و کارکردهایی مشخص، بحثی قابل توجه در نحو و بلاغت عربی است و بایسته است در بلاغت فارسیِ مبتنی بر بلاغت عربی نیز جایگاه خویش را بیابد. این مقاله بر آن است مبحث اشفاق را در زبان و بلاغت فارسی تبیین‌کند و با استشهاد از زبان حافظ به تعریف ...  بیشتر

تحلیل بلاغی عناصر چندمعنایی در شعر فروغ فرخزاد

سیده زهرا موسوی؛ محسن ذوالفقاری؛ زهرا بشیری

دوره 22، شماره 78 ، دی 1397، ، صفحه 148-125

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.14405.1558

چکیده
  یکی از شاخصه‌های هنر مدرن و به طور اخص شعر، معنی‌گریزی و ابهام است. از مهم‌ترین ابزارهای ایجاد ابهام در شعر، بهره‌گیری از ظرفیت چندمعنایی واژه‌هاست. در کاربرد هنری، چندمعنایی برخی از فنون بلاغی و ادبی کلاسیک و مدرن ادبیات را در بر می‌گیرد؛ فنونی مانند استعاره، مجاز، کنایه، نماد و ایهام. بررسی کمّی و کیفی نحوۀ کاربرد این عناصر در ...  بیشتر

کارکردهای هنری و زیباشناختی تنازع در شعر

مهدی دهرامی

دوره 22، شماره 77 ، مهر 1397، ، صفحه 235-252

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.9194

چکیده
  تنازع یکی از مباحث علم دستور است که بر اساس آن بخشی از جمله ‌همزمان چند نقش مختلف نحوی می‌گیرد. هدف این مقاله، تعیین و بررسی نقش‌های زیباشناختی این تمهید زبانی در شعر است. هنگام ایجاد تنازع در شعر، شاعر ساختار جمله را به گونه‌ای تنظیم می‌کند که واژگان، ترکیبات و جملات مختلفی، متنازعٌ‌فیه را برای تکمیل ساختار نحوی خود به سمت خود ...  بیشتر

طنز و هجو در تاریخ جهانگشای جوینی

داوود اسپرهم؛ علی سلیمانی

دوره 19، شماره 66 ، اسفند 1394، ، صفحه 7-36

چکیده
  زبانِ طنز از قدرتی بس ژرف برخوردار است؛ قدرتی که در سایة آن گوینده می‌تواند بسیاری از معضلات را بازگو و در بهتر شدن اوضاع تلاش نماید. زمانی که جامعه به بلایا و آشفتگی‌های فرهنگی و اخلاقی فراوانی دچار باشد، بر دامنة طنز، به‌ویژه هجو و هزل افزوده می‌شود. در این مقاله اثبات شد که عطاملک جوینی با طبعِ شوخ و انتقادی خود، همانند بسیاری ...  بیشتر

بلاغت انواع ادبی با تکیه بر بلاغت نوع رباعی

بتول واعظ

دوره 17، شماره 57 ، آذر 1392، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6611

چکیده
  بلاغت سنتی، زیبایی شناسی آثار ادبی را تنها در سه حوزه‌ی علم بدیع، بیان و معانی بررسی می‌کند. این دیدگاه سنتی، ارزش زیبایی شناختی هر سروده یا نوشته ادبی را تنها آراسته بودن آن به آرایه‌ها و هنرهایی می‌داند که در سه قلمرو بدیع، بیان و معانی از آن‌ها سخن می‌رود. اما بلاغت جدید، معیار زیبایی اثر ادبی را علاوه بر این سه علم، در شاخص‌ها ...  بیشتر

تحلیل وجهی از زیبایی‌شناسی سخن عرفانی: مطالعه‌ی موردی سجع در نامه‌های عین‌القضات

رحیم کوشش

دوره 16، شماره 52 ، شهریور 1391، ، صفحه 65-88

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6578

چکیده
  اراده و بیان هر نوع معنی، قالب مخصوص و کلام ویژه خود را می‌طلبد و مثلاً زبان شعر، غالباً، گویای مفاهیم و محتوای مربوط به نثر نیست. بنابراین، انتخاب نوع کلام با توجه به مقاصد و اهداف ادیب از تألیف و تصنیف، ضرورت تام و تمام دارد. استفاده از نثر موزون و مسجّع به عنوان کلامی مستقل در زبان و ادبیات فارسی، برای اولین بار در متون عرفانی رواج ...  بیشتر

نقد بلاغی ابیاتی از شاهنامه‌ی فردوسی از دیدگاه علم معانی

داریوش ذوالفقاری

دوره 16، شماره 51 ، خرداد 1391، ، صفحه 53-74

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2012.6571

چکیده
  مبنای علم معانی تناسب سخن با مقتضای اوضاع و احوال است، مواد علم معانی ساختار‌های نحوی است و منابع این علم در هر زبانی شاهکار‌های ادبی آن زبان می‌باشد. شاهنامه‌ی فردوسی یکی از مهم‌ترین شاهکار‌های ادبیات فارسی است که بررسی آن بر مبنای علم معانی برای کشف بخشی از اسرار بلاغی مختص زبان فارسی موضوع پژوهش حاضر است. در این بررسی، مسأله ...  بیشتر

تطّور تاریخی کنایه در ادب فارسی و عربی تا قرن هفتم هجری

عبدالقادر پریز

دوره 12، شماره 38 ، اسفند 1387، ، صفحه 67-90

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2009.6472

چکیده
  کنایه یکی از مهم‌ترین و زیباترین مباحث علم بیان است که در افواه و نوشته‌های ادبی جمیع ملل، کاربرد بیشتری از مجاز و استعاره دارد؛ به همین منظور، علمای علم بلاغت در تعریف و تبیین اقسام آن در طول قرون متمادی - با وجود اختلاف نظرهایی که دارند - تلاش‌های برجسته‌ای کرده و آثار ماندگاری از خود به جا گذاشته‌اند. در این مقاله سعی بر آن است ...  بیشتر

دولت قر آ ن و اسلوب بیان در شعر حافظ

میر جلیل اکرمی

دوره 10، شماره 27 ، خرداد 1385، ، صفحه 191-213

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2006.6369

چکیده
  میان شعر حافظ و کلام غیبی قران پیوستکی وجود دارد و این پیوستکی تنها در پیوندهای لفظی و معنایی خلاصه نمی گردد بلکه فراتر از آنها اسلوب بین بیانی و ساختار زبانی را نیز در بر می گرد. نوشتار حافظ سعی دارد آثار و نشانه های ساختار زبان و فنون بلاقی فنون کریم را در صورت و ساختمان غزل حافظ بررمی نماید. موضوعات عمده بحث عبارتند از : شیوهبیان و ...  بیشتر

الأسلوب وعلاقته بالبلاغه

عیسی متقی زاده

دوره 9، شماره 23 ، خرداد 1384، ، صفحه 187-213

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2005.6297

چکیده
  اسلوب شیوه خلق اندیشه و بیان آن در قالب الفاظ مناسب است. در کتاب های علوم بلاغی به موضوع اسلوب اهتمام شایسته نشده است هر چند در آثار گروهی از دانشمندان به بعضی از ویژگی های لفظی اسلوب اشاره شده است؛ اما این اطلاعات در بخش های مختلف آثارشان پراکنده است و بابی به آن اختصاص داده اند اسلوب و بلاغت با هم چه ارتباطی دارند ؟ و فرق بین آن دو چیست؟ ...  بیشتر