ناپختگی حسام‌الدین؛ عامل اصلی تأخیر دفتر دوم مثنوی

علی حیدری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 شهریور 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.50420.2967

چکیده
  چکیده: یکی از چالش ‌برانگیزترین موضوعات مثنوی معنوی؛ تأخیرِ به وجود آمده در سرودن دفتر دوم است. بسیاری از محققان به تبع افلاکی؛ فوت همسر حسام‌الدین و بی‌انگیزگی مولوی را از مهم‌ترین عوامل این تأخیر دانسته‌اند. اما برخی از محققان در این نظریه‌ی نه چندان معقول تشکیک کرده، نظرات ارزشمندی ارائه کرده‌اند. در این مقاله به روش تحلیلی- ...  بیشتر

بررسی متون ادبی
شرح اصطلاح «شاه رخ» زدن در بیتی از حافظ

علی حیدری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 آذر 1400

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2021.61469.3396

چکیده
  چکیده: حافظ یکی از مشهورترین شاعران سبک عراقی است که از اصطلاحات علوم مختلف و بازی‌های مرسوم زمان خود مانند نرد و شطرنج و... در اشعارش اندک، اما دقیق و با رعایت تمام جوانب استفاده کرده است. بهره بردن او از این اصطلاحات هیچگاه تصنعی و غیرمنتظره نمی‌نماید و چهرۀ لطیف و دلنشن غزل او را زمخت و مخاطب‌گریز نمی‌کند. او در برخی از ابیاتش از ...  بیشتر

بررسی شگردهای حافظ در چندمعنایی کردن متن

مجید عزیزی هابیل؛ علی نوری؛ علی حیدری؛ سعید زهره وند

دوره 23، شماره 79 ، فروردین 1398، ، صفحه 30-7

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.9928.1361

چکیده
  غالباً متون برجستۀ ادبی علاوه بر زیبایی و خیال‌انگیزی، اثرگذار هستند. یکی از عوامل اثرگذاری و بلاغت کلام در این متون، چندبُعدی بودن معنای متن و تأویل‌پذیری آن است. در غزلیات حافظ، ابیات بسیاری دیده می‌شود که چندوجهی‌ هستند و ظرفیت تأویل‌پذیری به دو یا چند معنای متمایز را دارند. در این مقاله، به روش توصیفی‌ـ تحلیلی به این مسئله ...  بیشتر

بررسی و تحلیل اهداف و ویژگی‌های پنج سفرنامة روحانی(گیل‌گمش، ارداویراف‌نامه، افسانة اِر افلاطون، سیرالعباد سنایی، کمدی الهی دانته)

نورالدین بازگیر؛ علی حیدری؛ محمد رضا حسنی جلیلیان؛ علی نوری خاتونبانی

دوره 22، شماره 76 ، شهریور 1397، ، صفحه 60-33

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2018.8832

چکیده
  از دیرباز مواجهة انسان با مرگ، حسّ کنجکاوی و ترس را در او برمی‌انگیخت. این پرسش که «سرنوشت انسان، پس از مرگ چه خواهد شد و به کجا خواهد رفت؟»، سؤال و دغدغة ذهنی نوع بشر بوده‌است. سفرنامه‌های تخیلی به جهان پس از مرگ، یکی از پاسخ‌های شایع به این احساس ترس و کنجکاوی هستند. در بسیاری از فرهنگ‌ها و ملل گوناگون، نمونه‌هایی از این‌گونه ...  بیشتر

«بدل بلاغی» محملی برای ایهام‌سازی حافظ

علی حیدری؛ محمدرضا حسنی جلیلیان؛ قاسم صحرائی؛ بهنوش رحیمی هرسینی

دوره 21، شماره 73 ، مهر 1396، ، صفحه 151-173

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.8127

چکیده
  یکی از مشخصه‌های‌ اصلی سبک حافظ، چند معنایی بودن کلام اوست. او به روش‌های مختلف کوشیده‌است به این مهم دست یابد. یکی از راه‌هایی که حافظ برای خلق ایهام در پیش گرفته‌است و تا حال در کتب، شروح و مقالاتی که دربارة حافظ و ایهام نوشته شده، نامی از آن آورده نشده، ایهام‌سازی از رهگذر بدل بلاغی است. ظاهراً یکی از کارکردهای بدل، پرهیز از تکرار ...  بیشتر

تجلی آیین «قصه برداشتن» در ادبیات فارسی

علی حیدری؛ مریم یاراحمدی؛ محمدرضا حسنی جلیلیان؛ علی نوری

دوره 21، شماره 72 ، تیر 1396، ، صفحه 63-85

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2017.7625

چکیده
  ادبیات در هر شکل و قالبی که باشد، بستری برای مفاهیم و سنت‌هایی است که روزگاری باور و اعتقاد مردمانی بوده‌است. یکی از مواردی که در ادبیات مورد توجه قرار گرفته‌است و به شیوه‌های مختلف بازتاب یافته، آیین دادخواهی است که نشان‌دهندة اهمیت آن در فرهنگ ایرانی است. «قصه برداشتن» یکی از مصادیق دادخواهی است که در متون ادبی بازتاب گسترده‌ای ...  بیشتر

«درم‌ربایی تیغ» در بیتی از بوحنیفة اسکافی

علی حیدری

دوره 19، شماره 64 ، شهریور 1394، ، صفحه 149-163

چکیده
  در «تاریخ بیهقی» به اشعار فراوانی استشهاد شده است. از مجموع 459 بیت که در این کتاب نقل شده، 249 بیت (چهار قصیدة کامل) از بوحنیفة اسکافی است که سخت مورد توجّه بیهقی بوده است. از این چهار قصیده، دو قصیده به سفارش بیهقی سروده شده که بعضی از ابیات آنها اندکی تصنّعی می‌‌‌نماید. در یکی از این قصاید، اسکافی سفارشی که مربوط به درگذشت محمود ...  بیشتر

حضور پنهان شمس و غیرت حسام‌الدین در مثنوی

علی حیدری

دوره 17، شماره 57 ، آذر 1392، ، صفحه 79-100

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2013.6614

چکیده
  شمس قهرمان بلامنازع غزلیات مولوی است. تا جایی که این دیوان کبیر به نام او مزین شده است؛ اما همین شمس در مثنوی حضوری ظاهراً کم‌رنگ دارد و قابل مقایسه با حضور او در غزلیات که هر دو سروده مولوی‌اند، نیست. به نظر می‌رسد از آن‌جایی که مثنوی به خواهش حسام‌الدین سروده شده است و هم اوست که کاتب مثنوی است، دوست ندارد که مثنوی نیز جلوه‌گاه ...  بیشتر

سنجش حکایات مشابه مولوی با مثنوی های عطار

علی حیدری

دوره 7، شماره 17 ، شهریور 1382، ، صفحه 134-154

http://dx.doi.org/10.22054/ltr.2003.6249

چکیده
  بی تردید یکی از سرچثمه های زلال مولانا در بیان حکایات مثنوی معنوی، مثنوی های عطار است، به حدی که ازمجموح ٧٩٠ حکایت در شش دفتر مثنوی ٤٢ حکایت درمثنویهای عطار (مصیبت نامه، الهی نامه، منطق الطیر، اسرار نامه) آمده است، که  بیانگر توجه مولانا به آثار عطاراست. ظاهرا مولوی مثنوی را به خواهثی حسام الدین چپلی و به تقلید از حدیقه نوشته است ...  بیشتر